Poznaj zalety cytologii płynnej (LBC) i testu HPV. Dowiedz się, jak wykrywają raka szyjki macicy, infekcje i kto może wykonać je bezpłatnie w ramach NFZ.
Spis treści
- Czym jest cytologia płynna (LBC) i na czym polega?
- Test HPV – kiedy warto go wykonać razem z cytologią LBC?
- Zalety cytologii płynnej i testu HPV w profilaktyce raka szyjki macicy
- Jakie zakażenia i zmiany wykrywa cytologia płynna (LBC)?
- Cena, dostępność i finansowanie badań cytologii LBC i HPV przez NFZ
- Jak przygotować się do badań i interpretować wyniki cytologii płynnej?
Czym jest cytologia płynna (LBC) i na czym polega?
Cytologia płynna, znana także jako LBC (Liquid Based Cytology), to nowoczesna metoda przesiewowa, stosowana do wykrywania wczesnych zmian nowotworowych i stanów przedrakowych szyjki macicy. Stanowi ona unowocześnioną wersję tradycyjnej cytologii konwencjonalnej i cieszy się coraz większym uznaniem wśród lekarzy oraz pacjentek na całym świecie, również w Polsce. Cechą charakterystyczną cytologii płynnej jest sposób przygotowania oraz analizowania pobranego materiału, który znacząco różni się od metody tradycyjnej. W klasycznej cytologii, materiał komórkowy pobrany z tarczy i kanału szyjki macicy przenoszony jest bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe, co w praktyce może prowadzić do powstawania artefaktów, niejednorodnego rozprowadzenia materiału i utraty jego części, a co za tym idzie – ryzyka błędów diagnostycznych lub niediagnostycznych preparatów. Natomiast w cytologii płynnej komórki pobrane za pomocą specjalnej szczoteczki trafiają od razu do pojemnika z odpowiednim płynem utrwalającym. Pojemnik z próbką przesyłany jest następnie do laboratorium, gdzie materiał jest poddawany specjalnej obróbce polegającej na filtrowaniu i oczyszczaniu komórek z zanieczyszczeń, śluzu, krwi oraz bakterii. Tak uzyskany, oczyszczony preparat nanosi się na szkiełko w sposób automatyczny, tworząc jednolitą warstwę komórek, co znacząco poprawia jakość oceny mikroskopowej oraz pozwala na wykrycie nawet niewielkich, wczesnych zmian. Dzięki temu, wynik cytologii płynnej charakteryzuje się wyższą czułością oraz mniejszym odsetkiem wyników fałszywie ujemnych w porównaniu do tradycyjnej cytologii. Dodatkową zaletą LBC jest możliwość wykorzystania tej samej próbki do badań molekularnych, w tym testów na obecność wirusa HPV (Human Papilloma Virus), bakteriologicznych czy nawet genetycznych, bez potrzeby ponownego pobierania materiału od pacjentki. To rozwiązanie minimalizuje dyskomfort dla kobiet oraz poprawia efektywność profilaktyki raka szyjki macicy.
Sam proces pobrania próbki w cytologii płynnej nie różni się znacząco od tradycyjnej metody – lekarz lub położna wprowadza do pochwy pacjentki wziernik, a następnie pobiera wymaz z szyjki macicy za pomocą specjalnej, miękkiej szczoteczki dedykowanej do cytologii LBC. Szczoteczkę po pobraniu zanurza się w pojemniku z płynem utrwalającym, a następnie odsyła do laboratorium diagnostycznego. Tak przygotowana próbka jest w pełni zabezpieczona przed wysychaniem i degradacją, co wydłuża czas, jaki laboratorium ma na wykonanie analizy. Laboranci, korzystając z zaawansowanych technologii filtracji i cytocentrycznych aparatów, przygotowują z próbki preparat o wysokiej jakości, z dużą przejrzystością oraz jednolitością wybarwienia komórek. Ma to kluczowe znaczenie dla cytopatologa, który może w sposób bardziej precyzyjny i szybki ocenić obecność komórek nietypowych, wirusowych zmian HPV i ewentualnych nieprawidłowości. Ponadto korzystanie z cytologii płynnej pozwala na automatyzację wielu etapów przygotowania próbki, co dodatkowo minimalizuje możliwość błędów ludzkich czy odczynników. W rezultacie uzyskujemy wyższy odsetek wyników diagnostycznych i większą skuteczność wykrywania wczesnych stadiów neoplazji szyjki macicy – zarówno zmian śródnabłonkowych małego stopnia (LSIL), jak i wysokiego stopnia (HSIL), a także stanu zapalnego czy zmian gruczołowych. Przy tym cytologia płynna zalecana jest kobietom w każdym wieku, a w szczególności tym należącym do grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy, np. zakażonym wirusem HPV, po wcześniejszych nieprawidłowych wynikach cytologii lub z osłabioną odpornością. Warto zaznaczyć, że cytologia płynna LBC, mimo iż jest nowszą i droższą metodą od cytologii konwencjonalnej, coraz częściej dostępna jest bezpłatnie w ramach profilaktycznych programów zdrowotnych NFZ, dzięki czemu kobiety w Polsce mają szansę na skuteczniejszą ochronę swojego zdrowia i życia.
Test HPV – kiedy warto go wykonać razem z cytologią LBC?
Test HPV (Human Papillomavirus) wraz z cytologią płynną LBC to coraz częściej stosowane połączenie, które znacząco zwiększa skuteczność profilaktyki raka szyjki macicy. Najważniejszą zaletą testu HPV jest możliwość bezpośredniego wykrycia obecności DNA wirusa brodawczaka ludzkiego w komórkach pobranych z szyjki macicy. To właśnie przewlekła infekcja wywołana onkogennymi typami HPV jest główną przyczyną rozwoju zmian przednowotworowych i raka tej lokalizacji. Z tego względu test HPV rekomendowany jest szczególnie kobietom po 30. roku życia, kiedy znaczna część przejściowych, niewymagających interwencji infekcji HPV spontanicznie ustąpiła. Równoczesne wykonanie cytologii LBC i testu HPV pozwala na precyzyjną ocenę stanu komórek szyjki macicy oraz obecności czynnika ryzyka, czyli wirusa. Dzięki temu lekarz otrzymuje kompleksową informację – zarówno na temat stanu morfologicznego komórek (cytologia), jak i możliwej przyczyny potencjalnych nieprawidłowości (test HPV). Takie podejście określane jest jako skrining równoległy (co-testing) i zalecane przez towarzystwa ginekologiczne oraz wytyczne międzynarodowe, gdyż podnosi czułość wykrywania zmian przedrakowych niemal do 100%. Dodatkowo, nowoczesna cytologia płynna umożliwia wykonanie obu badań z jednej próbki, co zwiększa komfort pacjentki i skraca czas oczekiwania na wynik. Połączenie tych testów można rozważać także w przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii (grupa ASC-US lub wyższa), po leczeniu stanów przednowotworowych oraz u osób z osłabioną odpornością, zwiększając efektywność diagnostyki i ograniczając konieczność powtarzania badań inwazyjnych.
Współczesna profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na zindywidualizowanym podejściu, dlatego zarówno czas, jak i wskazania do wykonania testu HPV razem z cytologią płynną LBC warto omówić ze swoim lekarzem. Badanie HPV zaleca się przede wszystkim kobietom w przedziale wiekowym 30–65 lat, bez względu na wynik wcześniejszej cytologii, co pięć lat, jako uzupełnienie skriningu. Pozwala to wykryć bezobjawowe zakażenie wirusem nawet kilka lat przed wystąpieniem widocznych zmian w cytologii. Test ten bywa również szczególnie wskazany u kobiet z niejednoznacznymi rezultatami cytologii (np. ASC-US, LSIL) lub po wcześniejszych nieprawidłowych wynikach, aby potwierdzić ryzyko rozwoju choroby i podjąć decyzję o dalszym postępowaniu diagnostycznym czy terapeutycznym. Dodatkowo, test HPV wykonywany razem z cytologią LBC stanowi optymalne rozwiązanie dla kobiet z grupy podwyższonego ryzyka – zakażonych wirusem HIV, po transplantacjach bądź długotrwałej immunosupresji oraz tych, u których w rodzinie występowały przypadki raka szyjki macicy. Wprowadzenie programu częściowo refundowanego przez NFZ pozwala coraz większej liczbie Polek wykonać oba badania bezpłatnie lub ze znacznym dofinansowaniem, co eliminuje barierę finansową w dostępie do zaawansowanej profilaktyki. Jednoczesne wykonanie testu HPV i LBC u zdrowych, aktywnych seksualnie kobiet zwiększa bezpieczeństwo diagnostyczne – pozwala wcześnie wykryć zarówno obecność „cichych” infekcji onkogennych typami HPV, jak i najdrobniejsze zmiany komórkowe, które mogą w przyszłości prowadzić do rozwoju nowotworu. Oba badania, choć różnią się zakresem i mechanizmem działania, wzajemnie się uzupełniają – negatywny wynik testu HPV pozwala przedłużyć okres do kolejnego badania przesiewowego nawet do pięciu lat (zgodnie z wytycznymi), podczas gdy nieprawidłowości wymagają szybkiego skierowania na dalszą diagnostykę, w tym kolposkopię lub pobranie wycinków. W efekcie połączenie testu HPV i LBC pozwala uniknąć zarówno nadmiernej liczby niepotrzebnych badań, jak i ryzyka przeoczenia poważnych zmian, a tym samym zapewnia najskuteczniejszą, dostępnie w Polsce metodę profilaktyki nowotworu szyjki macicy.
Zalety cytologii płynnej i testu HPV w profilaktyce raka szyjki macicy
Cytologia płynna (LBC) oraz test HPV należą obecnie do najskuteczniejszych narzędzi wykorzystywanych w profilaktyce raka szyjki macicy, znacząco przewyższając tradycyjne metody zarówno pod względem dokładności, jak i komfortu pacjentki. Najważniejszą zaletą cytologii płynnej LBC jest jej zwiększona czułość diagnostyczna – pobrane komórki są niemal w całości przekazywane do laboratorium, a wykorzystanie płynnego środowiska utrwalającego zapobiega uszkodzeniu, zlepianiu się czy wysychaniu materiału, co redukuje liczbę wyników nieprawidłowych lub niejednoznacznych. Zaawansowana technika filtracji umożliwia wyeliminowanie zanieczyszczeń i elementów przeszkadzających w analizie, dzięki czemu patomorfolog otrzymuje przejrzysty, równomierny preparat, co ułatwia wykrycie nawet bardzo wczesnych zmian śródnabłonkowych lub nietypowych komórek mogących świadczyć o rozwoju raka szyjki macicy. LBC ma także tę przewagę, że z jednego pobrania możliwe jest wykonanie dodatkowych badań molekularnych, np. wspomnianego testu HPV lub analiz na obecność innych infekcji intymnych. Co istotne, zmniejsza się liczba pobrań, co wpływa pozytywnie na komfort i bezpieczeństwo pacjentki – materiał biologiczny nie musi być ponownie pobierany, a diagnostyka jest precyzyjna i szybka. Z perspektywy lekarzy i diagnostów cytologia płynna usprawnia cały proces diagnostyczny, skracając czas oczekiwania na wynik i ograniczając konieczność powtarzania badań. Dzięki wysokiej jakości uzyskiwanych preparatów ryzyko błędnej interpretacji lub przeoczenia niedużych, niepokojących zmian zostaje maksymalnie ograniczone, co ma bezpośredni wpływ na wczesną wykrywalność zmian przedrakowych oraz nowotworowych szyjki macicy.
Test HPV to kolejny kluczowy element nowoczesnego podejścia do profilaktyki raka szyjki macicy, umożliwiający identyfikację bezobjawowych infekcji wywołanych przez onkogenne typy ludzkiego wirusa brodawczaka (HPV), będącego główną przyczyną zachorowań na raka szyjki macicy. W przeciwieństwie do tradycyjnej cytologii, która ocenia jedynie morfologię komórek, test HPV wykrywa bezpośrednio obecność materiału genetycznego wirusa w komórkach nabłonka. Jest to szczególnie ważne, gdyż zakażenia HPV przez lata mogą przebiegać bezobjawowo, a jednocześnie prowadzić do groźnych zmian nowotworowych. Dzięki nowoczesnej metodzie identyfikacji konkretnego genotypu wirusa można szczegółowo określić stopień zagrożenia rozwojem raka oraz dobrać właściwy model postępowania i kontroli. Połączenie cytologii płynnej z testem HPV w badaniu przesiewowym pozwala nie tylko na wyłonienie kobiet z obecnością niepokojących zmian komórkowych, ale również na wykrycie tych, które są nosicielkami jednego z wysokoonkogennych typów wirusa, nawet jeśli ich cytologia jest jeszcze prawidłowa. Taka dwuetapowa, komplementarna diagnostyka pozwala skutecznie minimalizować ryzyko przeoczenia nieprawidłowości i znacząco zwiększa szansę na pełne wyleczenie w razie wykrycia zmian przednowotworowych. Dodatkowo, większa czułość testu HPV pozwala na wydłużenie odstępów pomiędzy kolejnymi badaniami w populacji kobiet z prawidłowym wynikiem, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa. W praktyce oznacza to nie tylko mniej stresu oraz większy komfort psychiczny i fizyczny dla pacjentek, ale również odciążenie systemu opieki zdrowotnej. Obie metody – cytologia płynna i test HPV – promują podejście zindywidualizowanego ryzyka, dzięki czemu możliwa jest lepsza kwalifikacja do dalszego leczenia lub częstszych kontroli. Ich wprowadzenie do programów refundowanych przez NFZ pozwoliło na znaczne zwiększenie dostępności skutecznej profilaktyki raka szyjki macicy także wśród kobiet mieszkających w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich. Warto podkreślić, że kompleksowe podejście zakładające stosowanie zarówno cytologii płynnej, jak i testu HPV, rekomendowane jest przez najważniejsze światowe i polskie towarzystwa medyczne jako złoty standard opieki ginekologicznej. W efekcie, kobiety korzystające z tych nowoczesnych metod otrzymują możliwość naprawdę wczesnego wykrycia potencjalnych zagrożeń, precyzyjnego monitorowania swojego zdrowia oraz skutecznej ochrony przed jednym z najgroźniejszych nowotworów kobiecych.
Jakie zakażenia i zmiany wykrywa cytologia płynna (LBC)?
Cytologia płynna (LBC) to zaawansowana technologia diagnostyczna, której skuteczność i precyzja pozwalają na szerokie spektrum identyfikacji zarówno infekcji, jak i zmian patologicznych w obrębie szyjki macicy. Podstawową zaletą tej metody jest możliwość uzyskania materiału o znacznie wyższej jakości w porównaniu z cytologią konwencjonalną. Dokładność analizy wynika z procesu przygotowania próbki – pobrane komórki są przechowywane i transportowane w specjalnie przygotowanym płynie utrwalającym, co prawie całkowicie eliminuje problem niewłaściwego rozmieszczenia materiału oraz obecności artefaktów mogących utrudnić ocenę mikroskopową. Dzięki temu lekarz patolog może lepiej ocenić stan komórek nabłonka szyjki macicy i zidentyfikować obecność zarówno typowych zmian przednowotworowych, jak i infekcji. Cytologia płynna pozwala na wczesne wykrywanie zmian dysplastycznych, takich jak ASC-US (atypowe komórki o nieokreślonym znaczeniu), LSIL (małego stopnia śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy) oraz HSIL (wysokiego stopnia śródnabłonkowa neoplazja). Rozpoznanie tych zmian jest kluczowe, ponieważ umożliwia szybką kwalifikację pacjentki do dalszej diagnostyki i leczenia, minimalizując ryzyko rozwoju inwazyjnego raka szyjki macicy. Dzięki wyższej czułości LBC, wykrywanie nawet bardzo subtelnych nieprawidłowości jest ułatwione – komórki atypowe, zmiany koilocytarne, rozwój dysplazji oraz wczesne przejawy nowotworzenia są znacznie lepiej widoczne. Metoda ta odgrywa także ważną rolę w monitorowaniu pacjentek po leczeniu zmian przedrakowych lub po zabiegach konizacyjnych, ponieważ umożliwia ścisłą kontrolę ewentualnych nawrotów patologii.
Wykrywanie zakażeń wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych
Oprócz detekcji zmian nowotworowych i przednowotworowych, jednym z kluczowych zastosowań cytologii płynnej LBC jest identyfikacja różnorodnych zakażeń dróg rodnych. Najważniejszym czynnikiem ryzyka raka szyjki macicy są przewlekłe infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), zwłaszcza jego typami onkogennymi, jednak zaawansowana technologia LBC umożliwia również wykrycie cytopatycznych efektów innych wirusów. Dzięki wysokiej jakości preparatom można zidentyfikować zmiany sugerujące zakażenie wirusem opryszczki typ 2 (HSV-2), a także wirusem cytomegalii (CMV), choć te zakażenia mają mniejsze znaczenie onkologiczne. Ponadto cytologia płynna daje możliwość rozpoznania typowych obrazów infekcji bakteryjnych, takich jak bakteria Gardnerella vaginalis (odpowiedzialna za waginozę bakteryjną), obecność licznych leukocytów oraz clue cells, a także zakażenia Chlamydia trachomatis czy Neisseria gonorrhoeae. Wysoka rozdzielczość preparatu pozwala zauważyć również zmiany związane z infekcjami grzybiczymi, najczęściej wywołanymi przez Candida albicans – charakterystyczne komórki grzybni i blastospory są dobrze widoczne w mikroskopie. Cytologia płynna bywa także pomocna przy wykrywaniu rzęsistkowicy (Trichomonas vaginalis), która charakteryzuje się obecnością komórek pasożyta wśród nabłonka. Rozszerzone możliwości interpretacji takich zakażeń wynikają z lepszego przechowywania oraz jednolitego rozmieszczenia materiału komórkowego, co doceniają zarówno cytolodzy, jak i ginekolodzy. Jedną z unikatowych cech LBC jest opcja wykorzystania tej samej próbki do wykonania badań molekularnych – możliwa jest jednoczesna analiza DNA wirusa HPV czy innych patogenów, a także wykrywanie mutacji genetycznych istotnych w kontekście oceny ryzyka onkologicznego. Dodatkowo, cytologia płynna pozwala monitorować zmiany związane z procesami regeneracyjnymi nabłonka, stany zapalne (np. cechy cervicitis) czy atrofie okołomenopauzalne, co bywa istotne diagnostycznie w różnych grupach wiekowych pacjentek. Warto podkreślić, że dzięki możliwości archiwizacji preparatów płynnych, cytologia LBC gwarantuje powtarzalność badań oraz łatwość konsultacji międzylaboratoryjnych, co przekłada się na jeszcze większą precyzję diagnostyczną i bezpieczeństwo zdrowotne kobiet wykonujących screening raka szyjki macicy.
Cena, dostępność i finansowanie badań cytologii LBC i HPV przez NFZ
W ostatnich latach dostępność nowoczesnych metod diagnostycznych, takich jak cytologia płynna (LBC) oraz testy na obecność wirusa HPV, systematycznie się zwiększa, co jest istotnym krokiem w kierunku poprawy profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce. Cena badań tych metod w placówkach prywatnych waha się w zależności od regionu oraz standardu placówki – koszt cytologii płynnej LBC to najczęściej 80–150 zł, podczas gdy test HPV obejmujący oznaczenie podstawowych typów onkogennych wirusa może kosztować od 120 do nawet 250 zł. Cena pakietów łączonych, obejmujących obie metody lub rozszerzony zakres typów HPV, może przekroczyć 300–350 zł, jednak rosnąca świadomość społeczna i potrzeba skuteczniejszej ochrony zdrowia kobiet sprawiają, że coraz więcej Polek decyduje się na takie kompleksowe rozwiązania co kilka lat. Warto podkreślić, że płatne badania wykonywane prywatnie zapewniają nie tylko dostęp do nowocześniejszych technologii oraz większą swobodę wyboru terminu badania, ale również często krótki czas oczekiwania na wynik oraz możliwość uzyskania szczegółowej interpretacji i omówienia wyników z lekarzem prowadzącym. Jednak mimo tych korzyści, dla wielu kobiet barierą pozostaje cena, szczególnie biorąc pod uwagę regularność, z jaką zaleca się przeprowadzanie takich badań w programach profilaktycznych.
Dostęp do badań cytologii płynnej LBC i testu HPV został rozszerzony dzięki programom refundowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia, które coraz częściej docierają także do mniejszych miejscowości oraz kobiet z grupy zwiększonego ryzyka. Cytologia płynna pojawia się systematycznie jako alternatywa dla tradycyjnej cytologii szkiełkowej w ramach populacyjnego programu profilaktyki raka szyjki macicy. Kobiety w wieku od 25 do 59 lat mogą raz na trzy lata wykonać refundowaną cytologię jako część badań przesiewowych, pod warunkiem niekorzystania z badania w tym okresie. W wielu województwach pojawia się możliwość skorzystania z cytologii płynnej (LBC) zamiast klasycznej również w ramach publicznej służby zdrowia – zależy to jednak od dostępności laboratorium, które realizuje tę nowoczesną metodę na zlecenie danej przychodni. Refundacja testu HPV jest obecnie możliwa głównie u kobiet z nieprawidłowym lub niejednoznacznym wynikiem cytologicznym, a także u kobiet po leczeniu zmian szyjki macicy wymagających follow-up, natomiast nie dotyczy wszystkich kobiet w ramach powszechnego skriningu – test HPV jako podstawowe badanie przesiewowe nadzoruje się pilotażowo w wybranych regionach. Procedury refundacyjne obejmujące oba badania mają istotne znaczenie, ponieważ zmniejszają nierówności w dostępie do nowoczesnej profilaktyki między dużymi miastami a terenami wiejskimi oraz pomiędzy kobietami różnych grup społecznych. Szczególnym ułatwieniem są dedykowane akcje profilaktyczne, dni otwarte w przychodniach czy mobilne punkty pobrań, gdzie można wykonać LBC lub test HPV bez skierowania. Ponadto, jeżeli pacjentka ma skierowanie od lekarza ginekologa lub uzasadnione wskazania (np. niepokojące objawy lub wyniki wcześniejszych badań), to oba badania mogą być wykonane ze środków NFZ poza programem przesiewowym. W związku z dynamicznym rozwojem i coraz większą skalą testów molekularnych, liczne miasta wdrażają innowacyjne projekty lokalne dofinansowywane przez samorządy, umożliwiające szerszy i wygodniejszy dostęp do cytologii płynnej oraz testów HPV. Poziom refundacji oraz konkretna ścieżka uzyskania bezpłatnego badania mogą się różnić w zależności od regionu i aktualnych wytycznych Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ, dlatego warto na bieżąco sprawdzać możliwości w swoim miejscu zamieszkania. Dzięki działaniom edukacyjnym oraz coraz szerszemu finansowaniu publicznemu, prognozuje się dalszy wzrost popularności obu metod, co realnie przełoży się na spadek zachorowalności na raka szyjki macicy i poprawę jakości życia Polek.
Jak przygotować się do badań i interpretować wyniki cytologii płynnej?
Odpowiednie przygotowanie się do badania cytologii płynnej (LBC) jest kluczowe, aby uzyskać wiarygodny i miarodajny wynik, który może mieć decydujący wpływ na zdrowie kobiety. Przede wszystkim, badanie najlepiej wykonywać w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego, najkorzystniej między 10. a 20. dniem cyklu, licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki. W tym okresie komórki nabłonka szyjki macicy są najbardziej reprezentatywne dla oceny diagnostycznej. Przed pobraniem cytologii płynnej nie należy stosować irygacji pochwy, leków dopochwowych (globulek, kremów, żelów), dezodorantów intymnych ani preparatów dopochwowych przez co najmniej 2-3 dni, ponieważ mogą one zaburzyć skład komórkowy próbki lub zafałszować wyniki. Wskazane jest także powstrzymanie się od współżycia seksualnego co najmniej 24-48 godzin przed badaniem, a także unikanie wykonywania tego testu w trakcie miesiączki lub przy obecności obfitych upławów. Przed planowaną wizytą warto poinformować swojego ginekologa o przyjmowanych lekach, ostatnich zabiegach ginekologicznych, nietypowych objawach czy dolegliwościach, co pozwoli odpowiednio zaplanować badanie i wykluczyć ewentualne przeciwwskazania. W przypadku infekcji dróg rodnych (np. ostrych stanów zapalnych) badanie najlepiej wykonać po skutecznym zakończeniu leczenia, ponieważ obecność ropy lub krwi może utrudnić ocenę cytopatologiczną. Samo pobranie materiału do cytologii płynnej jest nieinwazyjne, szybkie i trwa zaledwie kilka minut – lekarz lub położna posługuje się specjalną szczoteczką, którą wprowadza do kanału szyjki macicy. Zebrane komórki umieszcza się bezpośrednio w pojemniku ze specjalnym płynem utrwalającym, co zapobiega wysychaniu i pozwala na precyzyjną analizę laboratoryjną.
Interpretacja wyników cytologii płynnej opiera się zwykle na klasyfikacji Bethesda, która dzieli wyniki na kilka głównych kategorii, pozwalających określić stan zdrowia szyjki macicy i ewentualną konieczność dalszych badań. Wynik prawidłowy najczęściej określany jest jako NILM (Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy), czyli brak cech patologicznych czy nowotworowych. W takim wypadku zalecane jest ponowne badanie w zalecanym odstępie czasu, zwykle co 3 lata. Jeśli cytologia ujawnia nieprawidłowości, mogą pojawić się terminy takie jak ASC-US (atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu), LSIL (niskiego stopnia zmiany śródnabłonkowe), HSIL (wysokiego stopnia zmiany śródnabłonkowe) czy bardziej zaawansowane obrazy sugerujące obecność komórek nowotworowych. Pojawienie się nieprawidłowych komórek nie zawsze oznacza rozwijający się nowotwór – w wielu sytuacjach konieczne jest pogłębienie diagnostyki, np. poprzez kolposkopię, test HPV czy dodatkowe badania molekularne. Wyniki mogą wskazywać także na obecność stanów zapalnych, infekcji bakteryjnych, wirusowych (np. HPV, HSV-2) czy grzybiczych, co stanowi istotną informację dla lekarza prowadzącego w kontekście dalszego postępowania terapeutycznego i monitorowania stanu zdrowia. Niewielkie nieprawidłowości w cytologii mogą być obserwowane i kontrolowane w okresowych badaniach, natomiast zmiany o wyższym stopniu ryzyka wymagają zwykle szybszej diagnostyki i ewentualnych zabiegów, które pozwalają na zatrzymanie procesu przedrakowego. Punktualna interpretacja wyniku, ustalenie przyczyn zmian oraz współpraca z ginekologiem mają ogromne znaczenie dla efektywnej profilaktyki raka szyjki macicy i zachowania zdrowia na długie lata. Warto także pamiętać, że cytologia płynna, dzięki wysokiej czułości, wykrywa więcej zmian przednowotworowych niż cytologia klasyczna, co zwiększa bezpieczeństwo diagnostyczne nawet u kobiet bez objawów klinicznych.
Podsumowanie
Cytologia płynna (LBC) połączona z testem HPV to najnowocześniejsza i najskuteczniejsza metoda profilaktyki oraz wczesnego wykrywania raka szyjki macicy. Dzięki niej możliwe jest nie tylko wykrycie zmian przednowotworowych, ale także innych infekcji dróg rodnych, takich jak zakażenia wirusem HPV, bakteryjne czy grzybicze. Badania te wyróżniają się wysoką czułością oraz możliwością wykonania ich w ramach NFZ. Regularne wykonywanie cytologii płynnej i testu HPV, właściwe przygotowanie do badań oraz interpretacja wyników stanowią kluczowy element dbania o zdrowie intymne każdej kobiety.
