Dowiedz się, jak rozpoznać zazdrość u dziecka, poznaj jej przyczyny, objawy i sprawdzone metody radzenia sobie z emocjami między rodzeństwem.
Spis treści
- Czym jest zazdrość u dziecka i kiedy się pojawia?
- Najczęstsze przyczyny zazdrości: rodzeństwo, zabawki, uwaga rodziców
- Objawy zazdrości u dzieci – jak je rozpoznać?
- Jak rozmawiać z małym zazdrośnikiem i wspierać jego emocje?
- Skuteczne strategie radzenia sobie z zazdrością u dzieci
- Kiedy szukać wsparcia specjalisty i jak budować pozytywne relacje w rodzinie?
Czym jest zazdrość u dziecka i kiedy się pojawia?
Zazdrość u dziecka to naturalna, uniwersalna emocja, która objawia się poczuciem zagrożenia w związku z utratą uwagi, miłości lub przywilejów na rzecz innej osoby – najczęściej rodzeństwa lub rówieśników. W przypadku dzieci zazdrość nie zawsze przybiera świadomą formę, lecz często pojawia się spontanicznie i jest reakcją na zmiany w otoczeniu lub w relacjach rodzinnych. W psychologii zazdrość definiowana jest jako jedno z bardziej złożonych przeżyć emocjonalnych, obejmujących nie tylko smutek z powodu domniemanej lub rzeczywistej straty, ale też poczucie niesprawiedliwości, złość, frustrację, a niekiedy nawet lęk przed odrzuceniem. U młodszych dzieci emocje te są wyjątkowo silne ze względu na brak wykształconych jeszcze mechanizmów kontroli i samoregulacji. Zazdrość jest zarazem odruchową reakcją na zagrożenie emocjonalne, jak i naturalnym etapem rozwoju emocjonalnego dziecka, pozwalającym uczyć się rozpoznawania i wyrażania uczuć – własnych oraz innych osób. Małe dziecko, obserwując podział czasu, zasobów lub zainteresowania rodzica, łatwo może poczuć, że jest w centrum mniejszej uwagi, co z kolei pobudza mechanizmy obronne oraz chęć rywalizacji o ważne dla niego osoby dorosłe.
Zazdrość u dziecka najczęściej pojawia się w sytuacjach znaczących zmian rodzinnych, takich jak narodziny rodzeństwa, separacja rodziców, przeprowadzka, zmiana przedszkola lub szkoły, a także wtedy, gdy dziecko dostrzega odmienne traktowanie wśród rówieśników, na przykład podczas zabawy czy dzielenia wspólnych zasobów materialnych. Szczególnie silnie objawia się u dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym, kiedy dziecko intensywnie rozwija poczucie własnej wartości i autonomii. W tej fazie życia kluczowym źródłem bezpieczeństwa są więzi rodzinne, a podział uwagi ze strony rodziców potrafi być odczuwany jako realne zagrożenie. Sytuacje, które mogą wywołać zazdrość to m.in. poświęcanie większej ilości czasu młodszemu lub starszemu rodzeństwu, chwalenie tylko jednej osoby za sukcesy, zauważalne gesty preferencji czy przywileje, którymi nie dzieli się z wszystkimi domownikami. Warto również pamiętać, że rozwijająca się wrażliwość na porównania z innymi jest ewolucyjnie zakorzeniona – dzieci naturalnie badają swoje miejsce w rodzinie i grupie rówieśniczej, a każdy sygnał sugerujący nierówność może uruchomić lawinę emocji. Zdarza się, że nawet pozornie błahe okoliczności, jak zakup nowej zabawki wyłącznie dla jednego dziecka czy przyznanie starszemu dziecku drobnych obowiązków domowych, wywołują silną zazdrość wśród młodszych. Zjawisko to może również nawracać na kolejnych etapach rozwoju dziecka, przejawiając się w różnorodnej intensywności i formach zachowań – od cichej rezygnacji, przez wybuchy płaczu, prowokowanie konfliktu, aż po regresję do wcześniejszych sposobów radzenia sobie, takich jak ssanie kciuka czy moczenie nocne. Co ważne, zazdrość bywa często postrzegana negatywnie, jednak współczesna psychologia rozwojowa zwraca uwagę, że jej obecność świadczy o budowaniu się świadomości własnych potrzeb i granic, a także przygotowuje dziecko do radzenia sobie z emocjami w dorosłości. Dla rodziców i opiekunów kluczowe jest nie tylko rozpoznanie, kiedy i dlaczego zazdrość się pojawia, ale też właściwe reagowanie na tę emocję, by nie przerodziła się ona w trwałe poczucie krzywdy lub niską samoocenę dziecka.
Najczęstsze przyczyny zazdrości: rodzeństwo, zabawki, uwaga rodziców
Jednym z najbardziej charakterystycznych źródeł zazdrości wśród dzieci jest pojawienie się rodzeństwa. Narodziny młodszego dziecka są dla pierworodnych ogromnym emocjonalnym wyzwaniem, często burzącym ich poczucie stabilności i bezpieczeństwa. Nowy członek rodziny przyciąga uwagę dorosłych, która dotychczas była skoncentrowana na starszym dziecku. Dziecko może wtedy przeżywać lęk przed utratą uprzednio wyłącznej pozycji, co objawia się zarówno jawną zazdrością, jak i subtelnymi sygnałami – na przykład cofaniem się w rozwoju, naśladowaniem niemowlęcych zachowań lub manifestowaniem potrzeby nadmiernej bliskości. Rywalizacja o względy rodziców może nasilać się także w późniejszych latach, gdy pojawiają się porównania osiągnięć czy ulubionych aktywności rodzeństwa. Dzieci czują się zagrożone, jeśli zauważają różnice w traktowaniu lub mają wrażenie, że ich potrzeby są gorzej zaspokajane, co może prowadzić nie tylko do konfliktów, lecz także do utraty zaufania do dorosłych. Nie bez znaczenia jest fakt, że źródłem zazdrości bywają również chwile, w których jedno z rodzeństwa dostaje więcej uwagi podczas choroby, świętowania sukcesów czy wspólnego spędzania czasu. Tego typu sytuacje mogą rzutować na całą atmosferę w domu oraz kształtować długofalowe relacje między dziećmi.
Kolejnym często obserwowanym powodem zazdrości są kwestie materialne – głównie zabawki i inne przedmioty należące do dzieci. Maluchy, które nie mają jeszcze w pełni rozwiniętych umiejętności dzielenia się, bardzo emocjonalnie przeżywają nierówny dostęp do upragnionych przedmiotów. Bardzo często, nawet jeśli dzieci dysponują podobną ilością zabawek, pragną właśnie tej zabawki, którą w danej chwili posiada brat lub siostra. Wspólna zabawa często prowadzi do sprzeczek i kłótni na tle posiadania i kontroli nad ulubionymi przedmiotami, co z kolei może nasilać rywalizację oraz uczucie niesprawiedliwości. Źródłem zazdrości stają się również prezenty okolicznościowe, nagrody czy nowości w pokoju rodzeństwa – dziecko może porównywać swoje zasoby do tych, które posiada siostra lub brat, czując, że jest gorzej traktowane. Z perspektywy psychologicznej to nie przedmioty same w sobie stanowią problem, lecz symboliczne poczucie wartości i miłości, które dziecko przypisuje ich posiadaniu. Oczywiście, nie można lekceważyć jeszcze jednego, bardzo istotnego elementu, czyli uwagi rodziców. Dzieci są bardzo wyczulone na sygnały dotyczące zaangażowania dorosłych w ich sprawy, a każde, nawet niezamierzone, faworyzowanie jednego dziecka nad drugim może wzmagać uczucia zazdrości. Sytuacje takie pojawiają się zwłaszcza podczas chęci poświęcenia czasu na indywidualne rozmowy, odrabianie lekcji czy wspólne zabawy – dziecko, które czuje się pomijane, może przejawiać zachowania prowokacyjne lub wycofane. Co więcej, z wiekiem ewoluuje również źródło zazdrości – w okresie wczesnoszkolnym częściej dotyczy osiągnięć, umiejętności czy relacji z rówieśnikami, a nie tylko rzeczy materialnych. Ważną rolę odgrywa tutaj również otoczenie zewnętrzne – babcie, dziadkowie czy inne osoby dorosłe z rodziny mogą nieświadomie wzmacniać poczucie niesprawiedliwości swoimi zachowaniami, np. poprzez rozdawanie prezentów, komplementowanie jednego z dzieci czy chwaląc konkretne osiągnięcia. W rezultacie, zazdrość u dzieci staje się wielowymiarowym zjawiskiem, w którym przeplatają się potrzeby emocjonalne, pragnienie uwagi oraz subiektywne poczucie akceptacji i docenienia przez bliskich.
Objawy zazdrości u dzieci – jak je rozpoznać?
Zazdrość u dzieci często manifestuje się w subtelny i zróżnicowany sposób, dlatego kluczowe jest uważne obserwowanie zachowań naszych pociech w codziennych sytuacjach. Jednym z najbardziej typowych objawów zazdrości jest nagłe zmienianie się nastrojów, szczególnie w obecności rodzeństwa lub rówieśników, których dziecko postrzega jako rywali. Dziecko może wykazywać drażliwość, płaczliwość, a niekiedy nawet agresję słowną bądź fizyczną — np. zabieranie zabawek, popychanie czy używanie obraźliwych słów. Młodsze dzieci, nieumiejące jeszcze werbalizować trudnych emocji, mogą również zacząć naśladować młodsze rodzeństwo poprzez regresję w zachowaniu, taką jak ssanie kciuka, powrót do pieluchy, trudności z samodzielnym spaniem lub domaganie się karmienia, mimo że nabyły już wcześniej te umiejętności. Warto także zwrócić uwagę na pojawiające się tzw. „demonstracyjne” zachowania — dzieci próbują silnie zwrócić na siebie uwagę dorosłych poprzez przesadzone grymasy, np. ostentacyjne obrażanie się, odwracanie plecami czy udawane płacze. Zazdrość może również przybierać formę nadmiernej lękliwości lub wycofania, gdy dziecko stara się unikać sytuacji konfrontacyjnych z rodzeństwem lub rówieśnikami. Często pojawiają się też skargi na niesprawiedliwość („Mama jej zawsze pozwala, a mnie nie!”), kwestionowanie decyzji dorosłych oraz tendencja do porównywania się — zarówno w sferze materialnej, jak i emocjonalnej. Dzieci zazdrosne bywają wyjątkowo wyczulone na pochwały kierowane do innych i mogą próbować „przebić” sukcesy rodzeństwa, podejmując ryzykowne lub nietypowe działania, tylko po to, by uzyskać aprobatę ze strony dorosłych.
Objawy zazdrości u dzieci mogą także przejawiać się w zachowaniach pośrednich, które dla opiekuna są trudniejsze do powiązania z pierwotną emocją. Typowym przykładem może być wywoływanie konfliktów z rodzeństwem bez wyraźnej przyczyny, dokuczanie, ukrywanie zabawek lub celowe niszczenie rzeczy należących do innego dziecka w domu. Zdarza się, że dziecko manifestuje zazdrość poprzez trudności z koncentracją, niechęć do wspólnego spędzania czasu lub obniżenie wyników w nauce. W niektórych przypadkach pojawiają się nawet dolegliwości somatyczne, takie jak bóle brzucha, głowy czy problemy ze snem, które mogą stanowić formę nieświadomej reakcji na napiętą atmosferę i nieprzepracowane emocje. U starszych dzieci obserwuje się wzrost potrzeby rywalizacji lub przeciwnie — silną potrzebę wycofania i dystansowania się od rodziny czy grupy rówieśniczej. Zwraca uwagę także manipulowanie faktami lub „składanie doniesień” na rodzeństwo z nadzieją na uzyskanie uwagi i pochwały. Bardzo ważnym sygnałem jest także nagła zmiana stosunku do ulubionych aktywności, rezygnacja z zabawy lub rozmów, pojawienie się poczucia osamotnienia oraz niskiego poczucia własnej wartości. Sama analiza zachowań może nie wystarczyć – warto prowadzić szczere rozmowy z dzieckiem i dbać o atmosferę zaufania, by maluch miał możliwość otwartego komunikowania swoich uczuć. Dzięki temu można nie tylko rozpoznać zazdrość, ale i pomóc dziecku w konstruktywnym radzeniu sobie z tym uczuciem, zanim przerodzi się ono w długofalowe problemy emocjonalne.
Jak rozmawiać z małym zazdrośnikiem i wspierać jego emocje?
Zazdrość, choć naturalna, potrafi być dla małego dziecka bardzo trudnym i niezrozumiałym doświadczeniem. Podstawą skutecznego wsparcia emocjonalnego jest przede wszystkim akceptacja uczuć dziecka oraz umiejętność nawiązywania z nim konstruktywnej rozmowy. Rodzice powinni reagować na przejawy zazdrości bez bagatelizowania problemu czy zawstydzania dziecka. Warto rozpocząć rozmowę w spokojnej atmosferze, kiedy zarówno dziecko, jak i rodzic mają czas na wysłuchanie siebie bez pośpiechu. Zadawanie prostych, otwartych pytań takich jak „Jak się teraz czujesz?” czy „Co cię zmartwiło?” pozwala zachęcić pociechę do wyrażenia własnych emocji. Kluczowe jest unikanie oceniania i krytyki – lepiej zamiast tego pokazywać, że uczucia dziecka są zrozumiałe: „Widzę, że jest ci smutno, bo brat dostał nową zabawkę” albo „To normalne, że czasem się złościsz, kiedy uwaga skupia się na siostrze”. Takie empatyczne podejście powoduje, że dziecko uczy się rozpoznawać swoje emocje i nazywać je słowami, co jest pierwszym krokiem do radzenia sobie z trudnościami. Warto również modelować pozytywne zachowania poprzez własne reakcje – jeśli rodzic otwarcie mówi o swoich emocjach („Teraz czuję się trochę zmęczony, ale za chwilę chętnie z tobą porozmawiam”), daje dziecku wzorzec otwartości i szczerości. Pomocne są także regularne rytuały rodzinne, w których każdy domownik ma czas, by podzielić się swoimi przeżyciami – wspólna rozmowa przy kolacji, czytanie książek o emocjach lub zabawy, które wymagają dzielenia się i współpracy. Dzięki temu dzieci uczą się, że różnorodność uczuć jest naturalna i można je wyrażać w bezpieczny sposób.
Oprócz rozmowy warto wprowadzać konkretne narzędzia wsparcia emocjonalnego, aby dziecko wiedziało, że nie jest samo ze swoimi uczuciami. Bardzo skuteczne są techniki nazywania emocji na głos, np. „Rozumiem, że jesteś zazdrosny, bo siostra spędza więcej czasu z mamą”, oraz wspólne szukanie rozwiązań: „Jak myślisz, co mogłoby ci teraz pomóc się poczuć lepiej?”. Zachęcanie do tworzenia własnych sposobów regulowania emocji, takich jak rysowanie, opowiadanie historii lub spokojne oddychanie, daje dziecku poczucie sprawczości. Dzieci mogą mieć trudność z abstrakcyjnym opisywaniem stanów emocjonalnych, dlatego użycie ilustracji (np. rysowanie twarzy przedstawiającej zazdrość) czy zabaw narracyjnych ułatwia komunikację. Istotne jest zapewnienie równowagi w uwadze i poświęcaniu czasu wszystkim dzieciom w rodzinie, a także utrzymywanie indywidualnych momentów tylko dla konkretnego dziecka. Specjalne aktywności, takie jak wspólne wyjście czy mały rytuał przed snem, mogą skutecznie budować poczucie bezpieczeństwa i wyjątkowości. Ważne jest także wzmacnianie poczucia własnej wartości – warto chwalić dziecko za wysiłek w radzeniu sobie z emocjami, a nie tylko za osiągnięcia. Nauka rozwiązywania konfliktów oraz uświadamianie, że miłość rodzica nie jest ograniczonym zasobem, pozwala ograniczać poczucie zagrożenia i wzmacniać zaufanie. Gdy rodzą się trudniejsze sytuacje, nie należy bać się emocjonalnych rozmów i okazywania wsparcia nawet wtedy, gdy zazdrość wydaje się irracjonalna z punktu widzenia dorosłego. Cierpliwość, autentyczne zainteresowanie i regularny dialog pomagają dziecku zrozumieć własne uczucia oraz uczą otwartości w komunikowaniu swoich potrzeb, co jest fundamentem prawidłowego rozwoju emocjonalnego i budowania zdrowych relacji.
Skuteczne strategie radzenia sobie z zazdrością u dzieci
Efektywne radzenie sobie z zazdrością u dzieci opiera się na zrozumieniu tej emocji jako naturalnego elementu rozwoju oraz tworzeniu warunków sprzyjających zdrowemu wyrażaniu i przepracowywaniu uczuć. Jedną z kluczowych strategii jest budowanie poczucia bezpieczeństwa i równości w rodzinie poprzez sprawiedliwe rozdzielanie uwagi oraz okazywanie każdemu dziecku indywidualnego zainteresowania – ważne, by rodzice regularnie spędzali z każdym dzieckiem czas sam na sam, nawet jeśli są to krótkie chwile codziennych rozmów czy wspólnych zabaw. Pomaga to dziecku poczuć się zauważonym i docenionym, co redukuje skłonność do porównywania się z rodzeństwem czy innymi dziećmi w otoczeniu. W sytuacjach konfliktowych, na przykład dotyczących dzielenia się zabawkami, rodzice powinni pełnić rolę mediatora, ucząc dzieci wyrażania emocji słowami i wprowadzając jasne, konsekwentne zasady rozwiązywania sporów. Ustalanie prostych reguł, takich jak kolejność, wspólne planowanie czasu zabaw czy zachęcanie do podejmowania kompromisów, pozwala dzieciom ćwiczyć negocjacje i empatię, co w przyszłości może zmniejszyć natężenie zazdrości. Ważne jest również, by nie porównywać osiągnięć dzieci ani nie oceniać ich w obecności rodzeństwa — każdy pozytywny gest, nawet najdrobniejszy, warto zauważyć i docenić w indywidualny sposób. Takie podejście wzmacnia poczucie własnej wartości i pokazuje, że miłość i akceptacja rodziców nie są zależne od rywalizacji czy spełniania oczekiwań.
Kolejnym istotnym elementem w radzeniu sobie z zazdrością jest edukacja emocjonalna, polegająca na uczeniu dzieci identyfikowania, nazywania i konstruktywnego wyrażania emocji. Rodzice powinni być wzorem w otwartym komunikowaniu uczuć i pokazywać, jak można sobie z nimi radzić, np. poprzez rozmowy o własnych doświadczeniach czy zachęcanie do opowiadania, co sprawia radość, a co wywołuje smutek czy złość. Niezwykle skuteczne są tu także zabawy dramowe, gry planszowe dotyczące emocji, a także bajki terapeutyczne, które pozwalają dziecku zobaczyć, że zazdrość jest powszechną emocją, którą można zaakceptować i z której można się uczyć. Szczególną uwagę warto zwrócić na budowanie pozytywnej atmosfery współpracy wśród rodzeństwa – pomocne mogą być wspólne projekty, zadania grupowe czy rodzinne rytuały, w których dzieci uczą się dzielenia, wspierania nawzajem i współpracy. Gdy napięcie narasta, korzystne bywa wprowadzenie przerw na wyciszenie, które pozwalają dzieciom ochłonąć i z dystansem spojrzeć na zaistniały konflikt. Wielu specjalistów rekomenduje również pochwały za konstruktywne rozwiązywanie sporów, docenianie prób pogodzenia się i inicjowania pomocy wobec innych. Warto również podkreślić rolę dialogu z dzieckiem – regularne rozmowy na temat uczuć, bieżących wyzwań oraz wspólne szukanie rozwiązań powodują, że dziecko nabiera pewności w wyrażaniu emocji i buduje odporność psychiczną. Takie działania, wsparte cierpliwością, akceptacją i zrozumieniem ze strony dorosłych, sprzyjają nie tylko skutecznemu radzeniu sobie z zazdrością, ale również budowaniu trwałych, zdrowych relacji rodzinnych.
Kiedy szukać wsparcia specjalisty i jak budować pozytywne relacje w rodzinie?
Naturalne przejawy zazdrości mogą występować u dzieci okresowo i zazwyczaj ustępują, gdy są wspierane przez rodziców w atmosferze zrozumienia i empatii. Istnieją jednak sytuacje, w których reakcje dziecka stają się bardziej nasilone, utrzymują się przez dłuższy czas lub zaczynają wpływać negatywnie na jego codzienne funkcjonowanie – wtedy warto rozważyć konsultację ze specjalistą. Niepokojące sygnały, które mogą wskazywać na potrzebę wsparcia psychologa dziecięcego, to m.in.: długotrwała agresja wobec rodzeństwa lub siebie, pojawienie się poważnych problemów ze snem, notoryczny brak apetytu, wycofanie społeczne, głębokie poczucie niskiej wartości czy przedłużające się objawy psychosomatyczne (np. bóle brzucha czy głowy bez wyraźnych przyczyn medycznych). Kolejnym sygnałem może być regres w rozwoju – powrót do dawnych nawyków, jak moczenie nocne czy ssanie kciuka, które utrudniają funkcjonowanie w grupie rówieśniczej lub w przedszkolu. Jeżeli interwencje rodzicielskie, otwarta rozmowa i wsparcie nie przynoszą rezultatów, a relacje w rodzinie wciąż są napięte, pomocne może być skonsultowanie się z psychologiem lub pedagogiem. Profesjonalista nie tylko pomoże zidentyfikować źródło trudności, ale także wskaże indywidualnie dobrane strategie pracy z emocjami oraz zaproponuje odpowiednie rozwiązania terapeutyczne, które wspomogą zarówno dziecko, jak i całą rodzinę. Warto pamiętać, że korzystanie ze wsparcia specjalisty nie świadczy o porażce wychowawczej, lecz o odpowiedzialności i trosce o dobrostan psychiczny dziecka.
Kluczową rolę w minimalizowaniu skutków zazdrości oraz budowaniu zdrowych, pozytywnych relacji w rodzinie odgrywa codzienna praca rodziców nad integracją emocjonalną oraz komunikacją. Podstawą silnych więzi rodzinnych jest konsekwentne okazywanie miłości, akceptacji i uwagi każdemu dziecku z osobna – unikając porównań i faworyzowania, które mogą pogłębiać uczucia zazdrości i niesprawiedliwości. Dobrą praktyką jest organizowanie regularnych wspólnych aktywności, które sprzyjają współpracy zamiast rywalizacji, np. rodzinne gry, spędzanie czasu na świeżym powietrzu czy angażowanie dzieci we wspólne projekty domowe. W takich sytuacjach maluchy mają szansę ćwiczyć komunikację, empatię oraz rozwiązywanie konfliktów w konstruktywny sposób – przy wsparciu dorosłych, którzy modelują właściwe zachowania. Jednocześnie warto pielęgnować indywidualny czas z każdym z dzieci, dostosowany do ich zainteresowań i potrzeb – to wzmacnia poczucie wyjątkowości każdego członka rodziny i pomaga budować zaufanie. Przydatne są również domowe rytuały, takie jak wieczorne rozmowy przy kolacji, czy wspólne omawianie codziennych przeżyć i emocji. Uczenie dzieci otwartego wyrażania uczuć oraz nazw emocjonalnych pomaga im lepiej rozumieć siebie i innych, a także redukuje napięcia wynikające z porównywania się z rodzeństwem. Dzieci, które czują się zauważone i zrozumiane przez dorosłych, mniej chętnie sięgają po reakcje rywalizacyjne czy agresywne związane z zazdrością. Warto także konsekwentnie wprowadzać zasady dotyczące rozwiązywania konfliktów – zamiast szukania winnych, zachęcać do szukania rozwiązań i wzajemnej pomocy. Rodzice, stosując się do tych zasad, tworzą atmosferę wzajemnego wsparcia, która pozwala dzieciom doświadczać emocji, ale także uczy je, jak w zdrowy sposób radzić sobie z ich skutkami. Wzajemny szacunek, cierpliwość oraz konsekwencja w działaniu to filary relacji, które pomagają rodzinie przetrwać nawet trudniejsze momenty związane z pojawianiem się zazdrości oraz budować trwałą emocjonalną odporność wszystkich jej członków.
Podsumowanie
Zazdrość u dziecka jest naturalną emocją, zwłaszcza w obliczu pojawienia się rodzeństwa czy rywalizacji o uwagę dorosłych. Kluczem do zrozumienia i skutecznego wsparcia jest rozpoznanie przyczyn oraz objawów zazdrości, a także budowanie otwartej komunikacji i pozytywnych schematów kontaktu rodzic-dziecko. Stosując sprawdzone strategie i nie bagatelizując trudnych uczuć dziecka, nie tylko łagodzimy napięcia, ale i wzmacniamy relacje w rodzinie. W razie potrzeby warto zwrócić się po profesjonalne wsparcie, by zapewnić każdemu dziecku poczucie bezpieczeństwa, akceptacji i bliskości.
