Odkryj, jakie są właściwości witaminy A, gdzie ją znaleźć w diecie, objawy niedoboru i nadmiaru, a także jak skutecznie dbać o jej poziom.
Spis treści
- Czym jest witamina A? Rola w organizmie
- Naturalne źródła witaminy A – co warto jeść?
- Najważniejsze właściwości witaminy A
- Objawy niedoboru witaminy A i czynniki ryzyka
- Nadmiar witaminy A – skutki i zagrożenia dla zdrowia
- Suplementacja i profilaktyka – jak zadbać o prawidłowy poziom witaminy A?
Czym jest witamina A? Rola w organizmie
Witamina A to rozpuszczalny w tłuszczach związek organiczny, który odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Stanowi ona grupę chemiczną obejmującą retinoidy i karotenoidy, spośród których najaktywniejszą formą biologiczną pozostaje retinol. Ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować witaminy A, dlatego musi być dostarczana wraz z pożywieniem. Witamina A występuje w dwóch postaciach — jako preformowana witamina A (retinol i estry retinylu) pochodzenia zwierzęcego oraz jako prowitamina A (najczęściej beta-karoten) pochodzenia roślinnego, która w organizmie ludzkim przekształcana jest w aktywną formę. Proces wchłaniania tej witaminy zachodzi w jelicie cienkim, a jej magazynowaniem zajmuje się głównie wątroba. Witamina A jest niezbędna nie tylko dla widzenia i prawidłowej pracy narządu wzroku, ale wpływa także na liczne funkcje biologiczne i zdrowotne, które są integralną częścią codziennego życia. W praktyce witamina A uczestniczy w transdukcji sygnału świetlnego w siatkówce oka, gdzie obecność retinalu (jednej z form witaminy A) w rodopsynie – białku światłoczułym – umożliwia właściwe widzenie zarówno przy silnym, jak i przy słabym oświetleniu. To właśnie z tego powodu niedobory witaminy A objawiają się m.in. kurzą ślepotą. Oprócz kluczowej roli w układzie wzrokowym witamina A jest istotna dla utrzymania integralności i prawidłowego funkcjonowania skóry oraz błon śluzowych, chroniąc je przed infekcjami i odwodnieniem poprzez wspieranie procesów regeneracyjnych nabłonka i produkcji śluzu. Dzięki temu utrzymuje ona barierę ochronną, zapobiegając wnikaniu patogenów i szkodliwych czynników środowiskowych.
Rola witaminy A wykracza jednak daleko poza wsparcie dla skóry i narządu wzroku. Intensywnie uczestniczy ona w procesach wzrostu i różnicowania komórek, wpływając na rozwój oraz odbudowę tkanek, szczególnie podczas pierwszych etapów życia, ciąży i okresu dojrzewania. Jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego – wzmacnia naturalną odporność, aktywując i pobudzając białe krwinki (limfocyty T i B) do walki z bakteriami oraz wirusami. Regularne dostarczanie odpowiedniej ilości witaminy A pomaga zminimalizować ryzyko infekcji, a w przypadku już występujących chorób, przyspiesza proces gojenia się ran oraz regeneracji błon śluzowych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Witamina A ma także kluczowe znaczenie dla płodności – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn uczestniczy w syntezie hormonów płciowych, właściwym rozwoju komórek rozrodczych oraz przebiegu procesów embriogenezy. Dodatkowo jej obecność sprzyja zachowaniu zdrowia kości, zębów i prawidłowej mineralizacji szkieletu, a także chroni komórki przed działaniem wolnych rodników ze względu na właściwości przeciwutleniające. Witamina A odgrywa również istotną rolę w metabolizmie żelaza – ułatwia jego wchłanianie i udział w syntezie hemoglobiny, co pośrednio wpływa na prewencję anemii. Jej deficyt może prowadzić do szerokiego spektrum poważnych zaburzeń – od pogorszenia wzroku, przez zmiany skórne i częste infekcje, po zahamowanie wzrostu u dzieci. Wieloaspektowe znaczenie witaminy A dla organizmu sprawia, że powinna ona zajmować istotne miejsce w codziennej diecie osób w każdym wieku, by zapewnić optymalne warunki do funkcjonowania wszystkich układów i tkanek organizmu.
Naturalne źródła witaminy A – co warto jeść?
Witamina A występuje w naturze pod postacią retinolu oraz jego pochodnych (witamina A preformowana) oraz jako karotenoidy, z których najważniejszy jest beta-karoten, uznawany za prowitaminę A. Źródła retinolu to przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego, a najcenniejszymi ich przedstawicielami są wątroba (wołowa, wieprzowa, drobiowa, rybna), tran z wątroby dorsza, masło, pełnotłuste mleko, sery dojrzewające, śmietana i żółtka jaj. Wątroba, będąc magazynem witaminy A u zwierząt, dostarcza największych jej ilości – już niewielka porcja jedzonej raz na tydzień pokrywa całkowite zapotrzebowanie dorosłej osoby. Tran to również klasyczny suplement diety o bardzo wysokiej zawartości retinolu, jednak w codziennym życiu częściej spożywamy mleko, sery i jaja, które mogą systematycznie dostarczać tego ważnego składnika. Warto przy tym zaznaczyć, że tłuszcz w produktach mlecznych ułatwia przyswajanie witaminy A, ponieważ witamina ta jest rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego odtłuszczone zamienniki nie będą równie dobrym źródłem. Jaja, szczególnie żółtka, mogą stanowić dobre uzupełnienie diety w witaminę A, ale należy spożywać je w rozsądnych ilościach ze względu na zawartość cholesterolu. Wśród ryb największą zawartością retinolu cechuje się wątroba dorsza i halibuta, jednak mniejsze ilości znajdziemy też w tłustych rybach morskich, takich jak makrela czy łosoś.
Źródła roślinne witaminy A to warzywa i owoce obfitujące w karotenoidy, które organizm potrafi przekształcić w aktywną formę tej witaminy, gdy jest to potrzebne. Najlepszymi roślinnymi źródłami beta-karotenu są marchew, bataty (słodkie ziemniaki), dynia, szpinak, jarmuż, boćwina, czerwona i zielona papryka, szczaw oraz sałata. Do owoców bogatych w beta-karoten należą morele, mango, melon kantalupa, brzoskwinie, śliwki, a także suszone śliwki i morele. Warto pamiętać, że ciemnozielone, pomarańczowe i żółte warzywa oraz owoce zawierają zwykle więcej karotenoidów, przez co są cenniejszymi źródłami prowitaminy A. Przyswajalność beta-karotenu z produktów roślinnych zwiększa się dzięki obecności tłuszczu w posiłku – już dodatek łyżeczki oliwy lub masła do surówki z marchewki czy szpinaku może znacząco poprawić wykorzystanie tej witaminy przez organizm. Z racji na różnice w biodostępności (retinol z produktów zwierzęcych wchłania się znacznie lepiej niż karotenoidy pochodzenia roślinnego), osoby będące na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej powinny zwrócić szczególną uwagę na regularne spożywanie dużych ilości warzyw i owoców bogatych w beta-karoten, a także prawidłowe komponowanie posiłków. Nie bez znaczenia są również nowoczesne produkty, takie jak żywność wzbogacana witaminą A (np. margaryny), która może stanowić dodatkowe źródło w diecie, zwłaszcza tam, gdzie podaż tradycyjnych produktów jest ograniczona. Dobrym podejściem jest urozmaicenie diety zarówno pod względem roślinnych, jak i zwierzęcych źródeł witaminy A, co pozwala na skuteczne pokrycie dziennego zapotrzebowania i wspiera prawidłowe funkcjonowanie organizmu.
Najważniejsze właściwości witaminy A
Witamina A jest mikroskładnikiem, który przez dekady uznawany był przede wszystkim za substancję wspierającą prawidłowe widzenie, jednak badania współczesne jasno pokazują, że jej aktywność biologiczna rozciąga się na wiele układów organizmu. Jedną z najważniejszych funkcji witaminy A jest jej udział w procesie widzenia, szczególnie w warunkach słabego oświetlenia – wchodzi ona w skład rodopsyny, czyli barwnika znajdującego się w siatkówce oka, umożliwiającego widzenie w półmroku. To właśnie dzięki odpowiedniemu poziomowi witaminy A, oczy zachowują zdolność adaptacji do zmian natężenia światła. Niedobór tej witaminy prowadzi do tzw. „kurzej ślepoty”, czyli pogorszenia widzenia o zmierzchu, oraz może sprzyjać przesuszaniu się spojówek i rogówki, prowadząc w skrajnych wypadkach do nieodwracalnej utraty wzroku. Jednak rola witaminy A nie kończy się wyłącznie na funkcjonowaniu narządu wzroku. Jest ona niezbędna do prawidłowego różnicowania komórek nabłonkowych oraz regeneracji tkanek. Dzięki temu utrzymuje szczelność, elastyczność i zdrowy wygląd skóry oraz błon śluzowych, chroniąc je przed czynnikami zewnętrznymi i wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych. Witamina A wykazuje silne właściwości antyoksydacyjne – neutralizuje wolne rodniki, które uszkadzają komórki i przyczyniają się do szybszego starzenia tkanek oraz powstawania wielu chorób cywilizacyjnych, w tym nowotworów. Aktywne formy witaminy A uczestniczą też w procesach gojenia się ran, przyspieszając odnowę komórek i wzmacniając mechanizmy obronne skóry. Co więcej, pełni ona kluczową funkcję w procesach wzrostu organizmu, odpowiadając za prawidłowy rozwój komórek, w tym komórek tkanki kostnej – to właśnie dlatego jej odpowiednia ilość jest tak istotna dla dzieci i młodzieży rosnących, a także dla kobiet w ciąży i karmiących.
Witamina A bierze także udział w regulowaniu odpowiedzi immunologicznej, wspierając mechanizmy odporności zarówno nieswoistej (bariery fizjologiczne skóry i błon śluzowych), jak i swoistej (odpowiedź limfocytów, działanie przeciwciał). Dzięki niej organizm skuteczniej odpiera ataki bakteryjne, wirusowe oraz pasożytnicze. Osoby regularnie spożywające odpowiednie ilości witaminy A rzadziej zmagają się z infekcjami górnych dróg oddechowych i chorobami sezonowymi, a ponadto szybciej wracają do zdrowia po przebytych schorzeniach. Istotne jest też znaczenie witaminy A w utrzymaniu płodności – wpływa ona na prawidłowe powstawanie komórek rozrodczych u kobiet i mężczyzn, wspiera fizjologiczny przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu, w tym organów takich jak serce, płuca, nerki czy oczy. Witamina ta reguluje ponadto aktywność genów związanych z cyklem podziału komórek oraz apoptozą (śmiercią komórkową), co przekłada się na zdrowie i równowagę całego organizmu. Wspomaga mineralizację kości, wzmacnia zęby i bierze udział w procesie wchłaniania żelaza, chroniąc w ten sposób przed rozwojem anemii. Stwierdzono również, że obecność witaminy A w diecie korzystnie wpływa na utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi oraz może działać ochronnie na komórki wątroby i nerek. Warto podkreślić, że witamina A, dzięki swoim zróżnicowanym funkcjom metabolicznym, pozostaje jednym z kluczowych składników diety warunkujących długofalowe zdrowie, sprawność fizyczną i umysłową oraz odporność na czynniki środowiskowe.
Objawy niedoboru witaminy A i czynniki ryzyka
Niedobór witaminy A należy do dość poważnych stanów niedożywienia, który niesie za sobą liczne i wielowymiarowe skutki zdrowotne. Najbardziej rozpoznawalnym i charakterystycznym objawem jest tzw. kurza ślepota (nictalopia), czyli upośledzenie widzenia o zmierzchu i w warunkach słabego oświetlenia. Wynika to z zaburzeń w produkcji rodopsyny – barwnika obecnego w siatkówce oka, niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania wzroku o zmroku. W miarę pogłębiania się niedoboru witaminy A mogą pojawić się dalsze zmiany okulistyczne, w tym suchość spojówek i rogówki (kseroftalmia), powstawanie plamek Bitota na gałkach ocznych oraz w skrajnych przypadkach nawet ślepota. Objawy dermatologiczne obejmują szorstkość, suchość i łuszczenie się skóry, szczególnie na łokciach, kolanach czy pośladkach. Często obserwuje się rogowacenie przymieszkowe (tzw. „gęsią skórkę”), która jest efektem zaburzenia procesu odnowy naskórkowej. Błony śluzowe również tracą elastyczność, stając się suche i bardziej podatne na pękanie oraz infekcje bakteryjne i wirusowe – osoby z niedoborem witaminy A mają zwiększoną skłonność do infekcji dróg oddechowych, przewodu pokarmowego oraz układu moczowo-płciowego. U dzieci niedobór witaminy A może prowadzić do zahamowania wzrostu, opóźnienia rozwoju fizycznego, pogorszenia odporności, a nawet podwyższonego ryzyka śmierci w przypadku ciężkich infekcji. U osób dorosłych może przyczyniać się do pogorszenia kondycji włosów i paznokci, przewlekłego zmęczenia oraz spadku efektywności układu immunologicznego. Witamina A wspiera produkcję przeciwciał i procesy naprawcze w tkankach, dlatego jej brak skutkuje wolniejszym gojeniem się ran, zwiększonym stanem zapalnym oraz trudniejszym leczeniem infekcji. W przypadku kobiet w ciąży długotrwały deficyt tej witaminy może mieć poważne konsekwencje dla rozwoju płodu – zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu, niską masę urodzeniową noworodka, nieprawidłowy rozwój narządów zmysłów czy zaburzenia wzrostu układu kostnego.
Wystąpienie niedoboru witaminy A związane jest zarówno z nieodpowiednią podażą w diecie, jak i z określonymi czynnikami ryzyka, które mogą utrudniać jej przyswajanie lub zwiększać zapotrzebowanie organizmu. Najczęściej niedobór obserwuje się w krajach rozwijających się, gdzie dieta jest uboższa w produkty pochodzenia zwierzęcego oraz warzywa i owoce bogate w karotenoidy. Do grup szczególnie narażonych należą niemowlęta i małe dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, osoby starsze, a także osoby z ograniczonym dostępem do różnorodnych produktów spożywczych. Ryzyko wzrasta u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego prowadzącymi do zaburzeń wchłaniania tłuszczów (m.in. celiakia, choroby trzustki, przewlekłe schorzenia wątroby i dróg żółciowych, zespół krótkiego jelita), ponieważ witamina A jako związek rozpuszczalny w tłuszczach jest przyjmowana i magazynowana wyłącznie z udziałem prawidłowo przebiegających procesów trawiennych. Osoby z zaburzeniami metabolicznymi, przewlekłym alkoholizmem oraz pacjenci po operacjach bariatrycznych również stanowią grupę podwyższonego ryzyka. Częste, restrykcyjne diety eliminacyjne oraz długotrwałe, nieprawidłowo skomponowane diety wegańskie i wegetariańskie bez uwzględnienia odpowiednich ilości warzyw bogatych w beta-karoten znacząco zwiększają prawdopodobieństwo niedoboru, zwłaszcza gdy nie stosuje się tłuszczów jako nośników tej witaminy. Wzrost zapotrzebowania na witaminę A obserwuje się także podczas gwałtownego rozwoju fizycznego (okres dorastania) oraz w trakcie infekcji, stanów zapalnych czy intensywnego wysiłku fizycznego. Dodatkowo, niektóre leki (np. obniżające wchłanianie tłuszczów lub stosowane w leczeniu przewlekłych chorób przewodu pokarmowego) zaburzają gospodarkę witaminową, co wymaga stałej kontroli i – w razie potrzeby – suplementacji. Wszystkie te czynniki sprawiają, że zarówno odpowiednia dieta, jak i profilaktyka oraz kontrola stanu zdrowia są kluczowe dla zapobiegania konsekwencjom niedoboru witaminy A, zwłaszcza w grupach podwyższonego ryzyka.
Nadmiar witaminy A – skutki i zagrożenia dla zdrowia
Nadmierne spożycie witaminy A, zwłaszcza w postaci retinoidów pochodzenia zwierzęcego (retinol i jego estry), może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Zjawisko to znane jest jako hiperwitaminoza A i stanowi szczególne zagrożenie, ponieważ witamina A jest magazynowana w wątrobie, a jej nadmiar nie jest łatwo eliminowany z organizmu. Przypadki nadmiaru witaminy A bywają wynikiem zarówno długotrwałego przyjmowania suplementów diety, jak i stosowania leków na bazie retinoidów, rzadziej konsekwencją bardzo bogatych w retinol diet. Charakterystycznymi objawami przewlekłej hiperwitaminozy A są bóle głowy, przewlekłe zmęczenie, suchość i świąd skóry, wypadanie włosów, pękanie warg, bóle kości i stawów, a także powiększenie wątroby i śledziony. U dzieci nadmiar tej witaminy może prowadzić do zaburzeń wzrostu, wodogłowia, nadmiernej drażliwości, a nawet opóźnienia rozwoju. W skrajnych przypadkach hiperwitaminoza skutkuje uszkodzeniem wątroby, osteoporozą, zaburzeniami neurologicznymi, a u kobiet w ciąży może wywołać wady rozwojowe płodu, w tym deformacje kośćca, rozszczep podniebienia czy wady serca. Nadmiar retinoidów wpływa negatywnie na metabolizm wapnia oraz witaminy D, nasilając ryzyko osteoporozy i złamań kości nawet u osób młodych. Przy ostrym przedawkowaniu dochodzi do objawów takich jak nudności, wymioty, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, podwyższona temperatura ciała czy drgawki. Warto podkreślić, że źródła witaminy A w postaci beta-karotenu (prowitamina A pochodzenia roślinnego) są znacznie mniej toksyczne, gdyż nadmiar karotenoidów zazwyczaj skutkuje jedynie żółtawym zabarwieniem skóry (karotenodermia), które ustępuje po ograniczeniu spożycia i nie wywołuje trwałych szkód zdrowotnych.
Szczególnie podatne na toksyczność witaminy A są osoby przyjmujące suplementy bez kontroli lekarskiej, dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami wątroby czy nerek. Bezpieczeństwo stosowania suplementów powinno być zawsze konsultowane z lekarzem, ponieważ górne tolerowane poziomy spożycia retinolu są stosunkowo niskie – dla dorosłych wynoszą one około 3000 µg (10 000 IU) dziennie. Długotrwałe przewyższanie tej dawki może prowadzić do kumulacji toksycznych metabolitów w wątrobie, a w konsekwencji do jej uszkodzenia. Warto również zaznaczyć, że retinoidy stosowane w dermatologii i leczeniu chorób skóry wymagają szczególnego nadzoru medycznego, ze względu na ryzyko teratogenności i powikłań ogólnoustrojowych. Nadmiar witaminy A może zaburzać funkcjonowanie tarczycy, wywoływać zaburzenia miesiączkowania oraz prowadzić do rozwoju depresji i problemów z koncentracją. Zjawisko hiperwitaminozy jest o tyle niebezpieczne, iż bywa trudne do szybkiego zdiagnozowania, a objawy mogą być mylone z innymi schorzeniami, dlatego zawsze ważne jest indywidualne podejście do suplementacji i korzystanie z witaminy A zgodnie z zaleceniami specjalistów. Spożywanie dużej ilości produktów pochodzenia zwierzęcego, zwłaszcza wątroby, nie jest zalecane osobom przewlekle chorym, kobietom planującym ciążę ani osobom starszym z obniżoną wydolnością metaboliczną. Odpowiednia edukacja żywieniowa, świadomość zagrożeń oraz regularna kontrola stanu zdrowia to kluczowe elementy profilaktyki nadmiaru witaminy A w organizmie.
Suplementacja i profilaktyka – jak zadbać o prawidłowy poziom witaminy A?
W utrzymaniu prawidłowego poziomu witaminy A kluczowe znaczenie ma przede wszystkim dobrze zbilansowana dieta, dostosowana do indywidualnych potrzeb organizmu. Zalecane dzienne spożycie witaminy A różni się w zależności od wieku, płci, stanu fizjologicznego oraz poziomu aktywności fizycznej – przeciętnie dla dorosłych kobiet wynosi około 700 µg retinolu, a dla mężczyzn 900 µg. Ważne jest, aby dieta była bogata zarówno w źródła retinolu, jak i karotenoidów: wątroba, żółtka jaj, pełnotłuste produkty mleczne, kolorowe warzywa (marchew, papryka, szpinak, bataty), owoce (morele, mango) oraz produkty wzbogacane witaminą A. Nie należy zapominać, że prawidłowe wchłanianie tej witaminy zależy od obecności tłuszczów w posiłkach – warto więc łączyć warzywa i owoce bogate w beta-karoten z odrobiną zdrowego tłuszczu, np. oliwą z oliwek, olejem rzepakowym czy orzechami. Regularne spożywanie takich produktów, odpowiednie zbilansowanie jadłospisu, a także dbanie o różnorodność w codziennym menu to podstawa skutecznej profilaktyki niedoboru witaminy A. Zwiększone zapotrzebowanie na tę witaminę pojawia się w okresach szybkiego wzrostu, ciąży, laktacji, rekonwalescencji oraz w przebiegu niektórych chorób przewlekłych. W tych szczególnych sytuacjach należy zwrócić większą uwagę na spożycie produktów będących źródłem witaminy A oraz regularną kontrolę jej poziomu we krwi – zwłaszcza u osób z grupy ryzyka niedoboru, czyli dzieci, seniorów, kobiet ciężarnych i karmiących, osób na dietach eliminacyjnych (np. wegan, osób z nietolerancją laktozy), a także pacjentów z zaburzeniami wchłaniania tłuszczów (choroby wątroby, trzustki, zaburzenia przewodu pokarmowego).
W przypadku osób, które z różnych względów (dieta eliminacyjna, problemy z wchłanianiem, zwiększone zapotrzebowanie) nie są w stanie zapewnić sobie odpowiedniego poziomu witaminy A z pożywienia, możliwa jest suplementacja pod nadzorem lekarza. Na rynku dostępne są różne preparaty – zarówno zawierające retinol, jak i beta-karoten, niektóre także w formie kompleksów multiwitaminowych. Warto pamiętać, że suplementację należy zawsze dostosowywać do indywidualnych potrzeb oraz stanu zdrowia – jej nadmiar, szczególnie w postaci retinolu, może być toksyczny i prowadzić do groźnej hiperwitaminozy. Dlatego podczas suplementacji niezbędna jest systematyczna kontrola poziomu witaminy A, regularne wykonywanie badań laboratoryjnych oraz konsultacje z lekarzem lub dietetykiem. Optymalna profilaktyka zdrowotna polega na świadomym podejściu do suplementów i unikaniu nadmiernego zażywania preparatów bez rzeczywistej potrzeby, gdyż zbilansowana dieta w większości przypadków pokrywa dzienne zapotrzebowanie na witaminę A. Nowoczesne strategie profilaktyczne obejmują także edukację konsumentów na temat rozpoznawania objawów niedoboru i nadmiaru witaminy A, zasad zdrowego żywienia oraz roli tłuszczów w diecie dla prawidłowego wchłaniania tej witaminy. Istotne jest również zwiększanie dostępności do żywności wzbogacanej witaminą A, zwłaszcza w populacjach zagrożonych niedoborem, oraz wdrażanie programów żywieniowych w szkołach i placówkach opiekuńczych. Odpowiednia profilaktyka, monitorowanie i edukacja są fundamentem skutecznego działania na rzecz zdrowia społeczeństwa i minimalizacji ryzyka występowania zarówno niedoboru, jak i nadmiaru witaminy A.
Podsumowanie
Witamina A pełni kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia oczu, skóry i układu odpornościowego. Jej odpowiednie poziomy zapewniają prawidłowe funkcjonowanie organizmu i ochronę przed schorzeniami związanymi z niedoborem. Właściwa dieta bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego oraz roślinnego skutecznie pokrywa zapotrzebowanie na witaminę A, jednak zarówno deficyt, jak i nadmiar tej witaminy mogą być niebezpieczne dla zdrowia. Regularne dbanie o urozmaicone posiłki, profilaktyka i konsultacja z lekarzem w przypadku suplementacji to najlepsze sposoby na zachowanie równowagi. Zadbaj o odpowiednią ilość witaminy A w codziennej diecie!
