Łuszczyca – sprawdź najnowsze informacje o przyczynach, objawach i skutecznych metodach leczenia tej przewlekłej choroby skóry. Poznaj rokowania.
Spis treści
- Czym jest łuszczyca? Podstawowe informacje o chorobie
- Przyczyny powstawania łuszczycy – co ją wywołuje?
- Objawy łuszczycy – jak rozpoznać zmiany skórne?
- Leczenie łuszczycy – nowoczesne i sprawdzone metody
- Łuszczyca a codzienne życie – jak radzić sobie z przewlekłą chorobą?
- Czy łuszczyca jest zaraźliwa i jakie są rokowania?
Czym jest łuszczyca? Podstawowe informacje o chorobie
Łuszczyca (psoriasis) to przewlekła, niezakaźna choroba zapalna skóry, która dotyka milionów osób na całym świecie, w tym około 2-4% populacji Polski. Jej charakterystycznym objawem są wyraźnie odgraniczone, rumieniowe plamy pokryte srebrzystobiałą łuską, które pojawiają się najczęściej na łokciach, kolanach, skórze głowy, plecach czy pośladkach, choć zmiany skórne mogą występować w różnych miejscach ciała, a nawet obejmować paznokcie. Choroba ta ma podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ immunologiczny atakuje zdrowe komórki organizmu – w tym przypadku keratynocyty skóry – doprowadzając do ich nadmiernie szybkiego namnażania. W zdrowej skórze cykl życia komórki naskórka trwa około 28 dni, tymczasem u osób z łuszczycą ten proces ulega dramatycznemu skróceniu do zaledwie kilku dni, co skutkuje powstawaniem łuszczących się ognisk, często swędzących i bolesnych. Ważną cechą łuszczycy jest jej przewlekły, nawracający charakter – u wielu pacjentów okresy zaostrzeń przeplatają się z fazami remisji, w których zmiany skórne częściowo lub całkowicie ustępują, choć nawet podczas remisji skóra pozostaje bardziej wrażliwa i podatna na świeże zaostrzenia.
Choroba występuje w różnych postaciach klinicznych, z których najczęściej diagnozowaną jest łuszczyca plackowata (psoriasis vulgaris), stanowiąca około 85-90% wszystkich przypadków. Inne jej odmiany to łuszczyca kropelkowata, odwrócona, paznokciowa oraz najcięższa – łuszczyca krostkowa i erytrodermia łuszczycowa, mogąca stanowić zagrożenie dla życia. W przebiegu łuszczycy, szczególnie przy wieloletnim trwaniu, mogą pojawić się powikłania, takie jak łuszczycowe zapalenie stawów (PsA), które dotyka aż 30% chorych i prowadzi do bólów, sztywności, a niekiedy trwałego uszkodzenia stawów. Chociaż łuszczyca nie jest chorobą zaraźliwą czy wywołaną wyłącznie przez czynniki zewnętrzne, to jej etiologia pozostaje wieloczynnikowa – obok zaburzeń immunologicznych zwraca się także uwagę na predyspozycje genetyczne, wpływ czynników środowiskowych (stres, używki, infekcje, niektóre leki), a także czynniki metaboliczne i hormonalne, które mogą inicjować lub nasilać przebieg schorzenia. Należy podkreślić, że łuszczyca znacząco wpływa na jakość życia pacjentów nie tylko ze względów estetycznych, ale i psychologicznych – przewlekłe, widoczne zmiany skórne często prowadzą do obniżenia samooceny, depresji, a także wyłączenia społecznego i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Aktualnie nie istnieje metoda całkowicie eliminująca chorobę, jednak dostępne formy terapii i nowoczesne leki biologiczne pozwalają na skuteczną kontrolę objawów, minimalizowanie liczby nawrotów oraz poprawę komfortu życia, co sprawia, że łuszczyca jest coraz lepiej rozumianą i leczoną chorobą przewlekłą XXI wieku.
Przyczyny powstawania łuszczycy – co ją wywołuje?
Łuszczyca to złożona choroba dermatologiczna, której powstawanie i rozwój są wynikiem wzajemnego oddziaływania różnych czynników, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Choroba ta ma silne podłoże genetyczne – ryzyko zachorowania znacząco wzrasta, jeśli w najbliższej rodzinie występuje łuszczyca, a naukowcy zidentyfikowali już kilkadziesiąt genów, które wpływają na predyspozycje do jej rozwoju, z czego jednym z głównych jest gen HLA-Cw6. Jednak dziedziczenie nie jest jedynym mechanizmem odpowiedzialnym za ujawnienie się choroby – potrzebna jest obecność czynników wyzwalających, które inicjują reakcję zapalną prowadzącą do powstania zmian skórnych. Istotnym elementem patogenezy jest także nadreaktywność układu immunologicznego – w łuszczycy dochodzi do nieprawidłowej aktywacji limfocytów T, które wydzielają cytokiny prozapalne (m.in. TNF-alfa, IL-17, IL-23), nakręcając przewlekły stan zapalny, prowadzący do przyspieszonego podziału komórek naskórka oraz powstawania charakterystycznych łusek. Immunologiczne procesy autoimmunizacyjne wywołują błędne rozpoznanie komórek skóry jako zagrożenia i są główną przyczyną utrzymywania się przewlekłego stanu zapalnego. Warto zwrócić uwagę, że łuszczyca jest także chorobą multifaktorialną, na której wystąpienie mają wpływ czynniki środowiskowe i styl życia, które mogą zarówno inicjować pierwsze objawy, jak i zaostrzać już istniejące zmiany. Pośród najczęściej wymienianych czynników wymienia się: przewlekły stres, urazy skóry (zjawisko Koebnera), infekcje bakteryjne i wirusowe (zwłaszcza paciorkowcowe anginy u dzieci), przyjmowanie niektórych leków (m.in. beta-blokery, lit, niektóre leki przeciwmalaryczne i niesteroidowe leki przeciwzapalne), spożycie alkoholu, palenie tytoniu, nagłe zmiany klimatyczne oraz czynniki hormonalne, jak dojrzewanie, ciąża czy menopauza. Za szczególnie istotny czynnik wyzwalający uważa się stres emocjonalny, który prowadzi do zaburzeń immunologicznych, co może skutkować pojawieniem się lub zaostrzeniem objawów łuszczycy, a nawet utrudniać jej leczenie.
Nie bez znaczenia dla rozwoju łuszczycy pozostają współistniejące choroby, szczególnie metaboliczne, takie jak otyłość, cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze, które sprzyjają przewlekłemu zapaleniu oraz zaburzają funkcjonowanie układu hormonalnego i immunologicznego. Zmiany w gospodarce lipidowej oraz podwyższone stężenie cytokin prozapalnych nasilają obraz kliniczny choroby oraz mogą prowadzić do rozwoju cięższych jej postaci, takich jak łuszczyca krostkowa czy erytrodermia. Ponadto, coraz więcej badań wskazuje, że mikrobiom skóry, a także flora bakteryjna przewodu pokarmowego, odgrywają ważną rolę w nadzorze immunologicznym i mogą modulować intensywność wykwitów. Do rzadziej opisywanych, lecz nadal istotnych czynników predysponujących do wystąpienia lub nasilenia łuszczycy należą zaburzenia równowagi hormonalnej, niedobory składników odżywczych (w tym witaminy D oraz kwasów tłuszczowych omega-3), a nawet przewlekłe ekspozycje na niektóre substancje chemiczne. Warto również podkreślić, że łuszczyca może ujawnić się na każdym etapie życia, choć szczyty zachorowań obserwuje się zazwyczaj w drugiej i trzeciej dekadzie życia oraz po 50. roku życia. Zrozumienie wieloczynnikowych przyczyn łuszczycy umożliwia optymalizację terapii, lepsze zarządzanie czynnikami ryzyka oraz redukcję nawrotów, choć ze względu na złożoną patogenezę choroba w dalszym ciągu stanowi wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy.
Objawy łuszczycy – jak rozpoznać zmiany skórne?
Łuszczyca manifestuje się przede wszystkim charakterystycznymi, wyraźnie odgraniczonymi zmianami skórnymi, które stanowią jeden z kluczowych elementów diagnostycznych tej przewlekłej choroby. Najbardziej rozpoznawalnym objawem są tzw. blaszki łuszczycowe – rumieniowe, wyniosłe, pokryte grubą, srebrzystobiałą łuską zmiany, które zwykle pojawiają się symetrycznie na typowych obszarach ciała, takich jak łokcie, kolana, okolice krzyżowo-lędźwiowe, owłosiona skóra głowy czy linia włosów. Zmiany te mogą przybierać różne rozmiary: od kilku milimetrów do rozległych powierzchni łączących się w większe ogniska. Łuszczyca skóry głowy często przypomina łupież, lecz łuska jest silniej przylegająca, a granice ognisk bardziej wyraźne. Nasilenie i wygląd zmian może różnić się w zależności od typu łuszczycy – najczęściej występują formy plackowata (łuszczyca zwykła) oraz drobnogrudkowa, natomiast bardziej rzadkie warianty obejmują łuszczycę krostkową, odwróconą i erytrodermiczną. Co istotne, łuszczyca nie jest chorobą zakaźną, lecz istotnie wpływa na komfort życia, szczególnie gdy zmiany lokalizują się w okolicach intymnych, na twarzy lub w fałdach skórnych, co dodatkowo nasila odczucia wstydu i lęku społecznego.
Poza klasycznymi blaszkami, objawy łuszczycy mogą być bardziej zróżnicowane i obejmować szereg dodatkowych manifestacji skórnych oraz ogólnoustrojowych. Bardzo charakterystycznym objawem jest tzw. objaw Koebnera, czyli pojawianie się nowych zmian łuszczycowych w miejscu urazu, zadrapania lub podrażnienia skóry – zwykle w ciągu kilku dni do kilku tygodni od czynnika uszkadzającego. U wielu pacjentów obserwuje się świąd, pieczenie, a nawet ból w obrębie zmian, co zaburza sen i codzienne funkcjonowanie. W łuszczycy krostkowej pojawiają się drobne, jałowe krosty na podłożu rumieniowym, najczęściej na dłoniach i stopach, ale czasem mogą obejmować rozległe powierzchnie skóry. Rzadziej występuje postać erytrodermiczna, powodująca rozległe zaczerwienienie i łuszczenie się niemal całej powierzchni skóry, czemu towarzyszą zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i uczucie ogólnego rozbicia. Objawy pozaskórne, szczególnie w łuszczycy paznokci, mogą obejmować onycholizę (oddzielanie się płytki paznokciowej od łożyska), punktowe wgłębienia (tzw. naparstkowanie), matowienie oraz przebarwienia paznokci. W części przypadków łuszczyca przebiega także z zajęciem stawów, co objawia się bólem, sztywnością i obrzękiem szczególnie w małych stawach dłoni i stóp (łuszczycowe zapalenie stawów – ŁZS), a u części pacjentów to właśnie objawy stawowe mogą wyprzedzać pojawienie się zmian skórnych. Zajęcie okolic intymnych lub fałd skórnych (tzw. łuszczyca odwrócona) skutkuje występowaniem wygładzonych, lśniących zmian rumieniowych, zwykle bez łuski, co może prowadzić do mylnej diagnostyki z grzybicami lub innymi stanami zapalnymi skóry. Intensywność i nasilenie objawów zmieniają się w czasie, w zależności od czynników wyzwalających lub przewlekłości procesu chorobowego – zdarzają się zarówno okresy znacznego zaostrzenia, jak i częściowej lub całkowitej remisji zmian. Wnikliwa obserwacja własnego ciała oraz konsultacja z dermatologiem przy pierwszych niepokojących zmianach umożliwia szybsze rozpoznanie i wdrożenie skutecznego leczenia.
Leczenie łuszczycy – nowoczesne i sprawdzone metody
Leczenie łuszczycy w ostatnich latach rozwija się bardzo dynamicznie, a dostępność nowoczesnych terapii daje pacjentom realne szanse na uzyskanie długotrwałej remisji oraz poprawę jakości życia. Terapia jest zawsze indywidualizowana i uzależniona od typu oraz nasilenia objawów choroby, wieku pacjenta, obecności chorób współistniejących czy lokalizacji zmian skórnych. W leczeniu łuszczycy wyróżnia się przede wszystkim metody miejscowe oraz ogólnoustrojowe. Leczenie miejscowe wykorzystuje się głównie w łuszczycy o łagodnym i umiarkowanym przebiegu i obejmuje stosowanie maści, kremów i żeli zawierających substancje keratolityczne, takie jak kwas salicylowy, mocznik czy dziegcie, które pomagają usuwać łuskę i łagodzić stany zapalne. Kluczową rolę odgrywają również kortykosteroidy o różnej sile działania, często łączone z analogami witaminy D3, tj. kalcypotriol. W leczeniu łuszczycy owłosionej skóry głowy oraz trudno dostępnych okolic stosuje się również preparaty w postaci pianek, lotionów lub szamponów. Fototerapia stanowi sprawdzony element terapii u osób dorosłych i dzieci – najczęściej wykorzystywana jest metoda UVB 311 nm, która wpływa na normalizację proliferacji naskórka oraz działa immunomodulująco. Zaawansowaną formą leczenia światłem jest terapia PUVA, gdzie do promieniowania UVA dołącza się psoraleny, substancje uwrażliwiające skórę na światło. Fototerapia, stosowana pod kontrolą dermatologa, daje bardzo dobre efekty w przypadkach łuszczycy rozległej, lecz może być ograniczona przez ryzyko działań niepożądanych, takich jak fotostarzenie czy zwiększone ryzyko nowotworów skóry.
W przypadkach umiarkowanej i ciężkiej łuszczycy, a także u pacjentów nieodpowiadających na klasyczne leczenie miejscowe, stosuje się metody ogólnoustrojowe. Klasyczne leki systemowe obejmują metotreksat, cyklosporynę oraz acytretynę – te preparaty immunosupresyjne oraz retinoidy są skuteczne, jednak wymagają regularnej kontroli parametrów krwi i wątroby, a także zachowania ostrożności u osób z chorobami współistniejącymi. Przełomem w leczeniu łuszczycy są terapie biologiczne, które oddziałują celowanie na określone szlaki w układzie odpornościowym, blokując konkretne cytokiny, takie jak TNF-α (tumor necrosis factor alpha), interleukina 12/23 czy interleukina 17. Do najczęściej stosowanych leków biologicznych należą adalimumab, etanercept, ustekinumab czy sekukinumab. Terapia biologiczna charakteryzuje się wysoką skutecznością, dobrym profilem bezpieczeństwa oraz możliwością długotrwałego stosowania. Nowoczesne leki podawane są w postaci iniekcji podskórnych lub dożylnych, a leczenie zawsze prowadzone jest przez lekarza dermatologa, często w ośrodkach specjalistycznych. Ostatnie lata przyniosły również rozwój tzw. małych cząsteczek, czyli doustnych leków ukierunkowanych na szlaki sygnałowe w komórkach immunologicznych – przykładem jest apremilast, inhibitor fosfodiesterazy 4 (PDE4), skuteczny zarówno w terapii skórnej, jak i stawowej postaci łuszczycy. Uzupełnieniem terapii są metody wspomagające – kluczowe jest odpowiednie nawilżanie i pielęgnacja skóry emolientami oraz stosowanie diety bogatej w składniki przeciwzapalne, jak kwasy omega-3 czy witamina D. Coraz większą rolę odgrywa wsparcie psychologiczne, ponieważ łuszczyca znacznie pogarsza komfort życia i stan zdrowia psychicznego pacjentów. Leczenie łuszczycy z uwzględnieniem medycyny stylu życia, odpowiedniego zarządzania stresem, unikania czynników wywołujących nawroty oraz regularnej aktywności fizycznej niesie za sobą wymierne korzyści w postaci rzadszych zaostrzeń i łagodniejszego przebiegu choroby. Łącząc nowoczesne terapie farmakologiczne z holistycznym podejściem do pacjenta, współczesna dermatologia oferuje najbardziej kompleksowe i skuteczne metody leczenia łuszczycy w historii.
Łuszczyca a codzienne życie – jak radzić sobie z przewlekłą chorobą?
Łuszczyca to nie tylko medyczna przypadłość wpływająca na wygląd skóry, ale także przewlekła choroba, która w znacznym stopniu oddziałuje na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie pacjentów. Zarządzanie objawami wymaga konsekwencji, wytrwałości i starannie zaplanowanej rutyny, która dostosowana jest do indywidualnych potrzeb chorego. Na co dzień ważną rolę odgrywa odpowiednia pielęgnacja skóry, która powinna opierać się na łagodnych, nawilżających preparatach bez substancji drażniących i zapachowych. Regularne stosowanie emolientów oraz unikanie mydeł silnie alkalizujących czy gorącej wody pozwala zapobiegać przesuszeniu skóry, które może nasilać świąd oraz powodować pękanie blaszek łuszczycowych. Warto zwrócić uwagę na ubrania – powinny być przewiewne, wykonane z naturalnych materiałów, takich jak bawełna, aby zredukować tarcie i podrażnienia. Osoby z łuszczycą powinny również chronić skórę przed urazami mechanicznymi (np. zadrapaniami, otarciami), które mogą prowadzić do tzw. objawu Koebnera, czyli pojawienia się nowych zmian w miejscu uszkodzenia skóry. Równie istotne jest indywidualizowanie codziennych czynności, jak kąpiel czy aktywność fizyczna – należy unikać przegrzewania oraz zapewnić skórze odpowiednią wentylację. Pacjenci często zgłaszają trudności w wykonywaniu prac domowych, uprawianiu sportu czy korzystaniu z basenu, obawiając się reakcji otoczenia na widoczne zmiany skórne. Odpowiednie zaplanowanie codziennych aktywności, w tym unikanie czynników drażniących oraz ekstremalnych temperatur, może znacząco podnieść komfort funkcjonowania.
Życie z łuszczycą wymaga również troski o aspekty psychiczne i społeczne, gdyż przewlekły charakter choroby oraz jej widoczne objawy często stają się przyczyną obniżonej samooceny i wycofania społecznego. Wspierający kontakt z rodziną, przyjaciółmi lub grupą wsparcia umożliwia lepsze radzenie sobie ze stresem, który sam w sobie może być czynnikiem zaostrzającym zmiany łuszczycowe. Istotnym elementem jest także otwarta rozmowa z pracodawcą i współpracownikami dotycząca ograniczeń i specyficznych potrzeb wynikających z choroby – w wielu przypadkach możliwość pracy zdalnej lub elastycznego czasu pracy łagodzi codzienne trudności. Osoby dotknięte łuszczycą powinny także zadbać o zdrową dietę, która – choć nie leczy choroby – wspomaga funkcje immunologiczne organizmu. Zaleca się unikać wysoko przetworzonych produktów, cukrów prostych i tłuszczów trans, natomiast warto sięgać po produkty bogate w kwasy omega-3, warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe. Niezwykle istotna jest regularna współpraca z lekarzem dermatologiem oraz systematyczne stosowanie leków zgodnie z zaleceniami, nawet w okresach remisji. Stałe monitorowanie stanu skóry i szybkie reagowanie na pojawiające się zaostrzenia pozwalają na wczesne wdrożenie skuteczniejszych interwencji. Kompleksowe leczenie łuszczycy może obejmować również wsparcie psychologiczne lub psychoterapię ukierunkowaną na radzenie sobie z przewlekłym stresem, lękiem czy obniżeniem nastroju. Edukacja na temat choroby, regularne czerpanie informacji ze sprawdzonych źródeł oraz udział w kampaniach społecznych pozwalają nie tylko lepiej zrozumieć mechanizmy schorzenia, lecz także kształtować pozytywne postawy wobec własnego ciała i w relacjach społecznych. Przekłada się to na większą motywację do systematycznego leczenia i dbałości o zdrowy styl życia, co w efekcie pomaga zminimalizować wpływ łuszczycy na codzienne życie.
Czy łuszczyca jest zaraźliwa i jakie są rokowania?
Łuszczyca jest chorobą przewlekłą o podłożu autoimmunologicznym, której etiologia została szeroko przebadana, co pozwala jednoznacznie stwierdzić, że nie jest ona chorobą zakaźną ani zaraźliwą. Mimo że zmiany skórne w przebiegu łuszczycy mogą wyglądać na groźne, a miejscami nawet budzić niepokój otoczenia, nie ma absolutnie żadnego ryzyka przeniesienia się drobnoustrojów czy samej choroby przez bezpośredni kontakt skórny, wspólne korzystanie z przedmiotów codziennego użytku, kąpiel w tej samej wannie czy basenie, podawanie ręki, a nawet w trakcie bliskich relacji interpersonalnych. Fałszywe przekonania, jakoby łuszczyca była zaraźliwa, wynikają najczęściej z niewiedzy i mogą prowadzić do stygmatyzacji osób chorych – tymczasem w łuszczycy dochodzi do nadmiernego namnażania komórek skóry z powodu nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego, a nie działania jakiegokolwiek wirusa czy bakterii. Edukacja społeczeństwa, zarówno w miejscu pracy, jak i w środowiskach szkolnych czy rodzinnych, odgrywa istotną rolę w walce ze stereotypami i wspiera osoby dotknięte chorobą w ich codziennym funkcjonowaniu. Łuszczyca, choć nie przenosi się z człowieka na człowieka, jest jednak chorobą dziedziczną – skłonność do jej występowania może być przekazywana genetycznie, zwłaszcza w przypadku obecności choroby u najbliższych krewnych. Współcześnie podkreśla się, że profilaktyka nie polega na unikaniu kontaktu z osobą chorą, lecz na monitorowaniu czynników wyzwalających oraz prowadzeniu zdrowego trybu życia, by zmniejszyć ryzyko jej uaktywnienia w grupie osób predysponowanych genetycznie.
Rokowania dotyczące łuszczycy są złożone i uzależnione od wielu czynników, w tym typu choroby, wieku jej ujawnienia, nasilenia zmian skórnych, obecności schorzeń towarzyszących oraz odpowiedzi na daną terapię. Wspólnym mianownikiem wszystkich postaci łuszczycy jest jej przewlekły, nawracający charakter – u większości pacjentów obserwuje się cykle zaostrzeń i remisji, które mogą rozpoczynać się nagle pod wpływem takich czynników jak stres, infekcje, urazy skóry czy niektóre leki. Przebieg choroby jest bardzo indywidualny – osoby z łagodną postacią łuszczycy mogą przez długie miesiące, a nawet lata nie doświadczać większych dolegliwości poza sporadycznymi, łagodnymi zmianami, podczas gdy pacjenci z ciężkimi postaciami, zwłaszcza z łuszczycą erytrodermiczną lub krostkową, wymagają intensywnego leczenia, a objawy mogą znacząco wpływać na ich komfort życia. Szacuje się, że ponad 70% chorych doświadcza cięższych lub umiarkowanych postaci tej dermatozy, co łączy się nie tylko z problemami estetycznymi, ale i ryzykiem wystąpienia takich powikłań jak łuszczycowe zapalenie stawów, przewlekłe zmęczenie, a także zwiększone ryzyko zaburzeń metabolicznych, sercowo-naczyniowych czy depresji. Mimo, iż łuszczyca przez wiele lat była chorobą trudną w skutecznym leczeniu, współczesna medycyna oferuje coraz skuteczniejsze terapie – zarówno miejscowe, ogólnoustrojowe (retinoidy, metotreksat, cyklosporyna), jak i terapie biologiczne celowane, które pozwalają na długotrwałą kontrolę objawów i poprawę funkcjonowania chorych w życiu osobistym i zawodowym. Warto jednak podkreślić, że nawet najnowocześniejsze leczenie rzadko prowadzi do trwałego wyleczenia – łuszczyca to choroba, która ma tendencję do nawrotów, często nawet po długich okresach remisji. Prognozy dla pacjentów zależą także od wdrożenia kompleksowej opieki, obejmującej nie tylko leczenie farmakologiczne, ale i wsparcie psychologiczne, rehabilitacyjne oraz edukacyjne, co pomaga chorym lepiej radzić sobie z wyzwaniami dnia codziennego, zmniejszać ryzyko zaostrzeń oraz poprawia rokowania długoterminowe.
Podsumowanie
Łuszczyca to przewlekła, nawrotowa choroba skóry, której nie da się całkowicie wyleczyć, ale dzięki nowoczesnym terapiom możliwe jest skuteczne łagodzenie objawów i poprawa komfortu życia. Kluczowe są właściwa diagnostyka, poznanie przyczyn oraz regularne leczenie pod kontrolą dermatologa. Ważnym elementem jest również dbanie o codzienną pielęgnację skóry, wsparcie psychologiczne oraz unikanie czynników wywołujących zaostrzenia. Łuszczyca nie jest chorobą zakaźną – nie należy obawiać się kontaktu z osobami nią dotkniętymi. Wiedza na temat łuszczycy i indywidualnie dobrana terapia pozwalają osiągnąć remisję i dłuższe okresy bez objawów, co znacząco podnosi jakość życia pacjentów.
