Dowiedz się, jak rozpoznać objawy depresji u dzieci i młodzieży, poznać jej przyczyny oraz skutecznie wspierać młode osoby w kryzysie psychicznym.
Spis treści
- Czym jest depresja u dzieci i młodzieży?
- Najczęstsze objawy depresji w młodym wieku
- Przyczyny rozwoju depresji u dzieci i nastolatków
- Jak rozpoznać depresję u dziecka lub nastolatka?
- Skuteczne sposoby wspierania dziecka z depresją
- Kiedy i gdzie szukać profesjonalnej pomocy?
Czym jest depresja u dzieci i młodzieży?
Depresja u dzieci i młodzieży to poważne zaburzenie zdrowia psychicznego, które coraz częściej dotyka młode osoby na całym świecie. W odróżnieniu od przemijających epizodów smutku czy przygnębienia, depresja jest przewlekłym i głębokim stanem, poważnie wpływającym na funkcjonowanie dziecka lub nastolatka w codziennym życiu. To choroba, która zmienia sposób odczuwania emocji, myślenia, przeżywania relacji społecznych, a także zdolność do radzenia sobie z wyzwaniami codzienności. Istnieje wiele mitów na temat depresji u młodych osób – często bywa bagatelizowana, utożsamiana z „trudnym wiekiem”, humorem lub chwilową zmianą nastroju. Tymczasem depresja u dzieci i młodzieży jest poważnym stanem klinicznym, wymagającym profesjonalnej pomocy i wczesnej interwencji. Zaburzenie to może rozwijać się stopniowo, a jego objawy bywają trudniejsze do rozpoznania niż wśród dorosłych, co wynika między innymi z odmienności przeżywanych emocji, sposobów komunikowania ich na zewnątrz oraz niedojrzałości procesów poznawczych u młodych pacjentów. Dodatkowo, dzieci i nastolatki nie zawsze potrafią samodzielnie nazwać swoich uczuć lub mają trudność z wyrażeniem tego, co dzieje się w ich wnętrzu. Dlatego wczesne zrozumienie problemu przez opiekunów, nauczycieli i środowisko jest kluczowe dla skutecznego wsparcia dziecka w kryzysie psychicznym.
Depresja u dzieci i młodzieży może przejawiać się na różne sposoby, zarówno poprzez objawy psychiczne, jak i somatyczne. Charakterystyczne dla tego zaburzenia jest obniżony nastrój, utrata zainteresowań i radości z codziennych aktywności oraz wyraźna spadek energii czy motywacji. U młodszych dzieci mogą pojawiać się zmiany w zachowaniu, takie jak drażliwość, agresja, wycofanie się z kontaktów rówieśniczych, pogorszenie wyników w nauce, zaburzenia snu czy dolegliwości fizyczne, jak bóle głowy i brzucha – często nieznajdujące potwierdzenia w badaniach lekarskich. W przypadku młodzieży depresja może przyjmować formę głębokiego smutku, poczucia winy, niezrozumiałego lęku lub zaburzeń samopoczucia prowadzących do autoagresji, izolacji społecznej, a w skrajnych przypadkach – myśli lub prób samobójczych. Dobrze udokumentowane są również zmiany w obrazie ciała, zaburzenia łaknienia, trudności z koncentracją i zaburzenia uwagi. Warto podkreślić, że depresja u młodych osób nie musi zawsze objawiać się płaczem i smutkiem – często dominuje właśnie drażliwość, niepokój czy pogarszające się relacje z otoczeniem. Nieleczona depresja może mieć dotkliwe i długofalowe konsekwencje dla rozwoju emocjonalnego, społecznego i edukacyjnego młodego człowieka, a także zwiększać ryzyko nawrotów lub powikłań w dorosłości. Wczesna diagnoza i podjęcie odpowiednich działań terapeutycznych pozwala nie tylko złagodzić objawy depresji, ale również zmniejszyć jej negatywne skutki oraz przywrócić dzieciom i młodzieży możliwość harmonijnego rozwoju i pełnego uczestnictwa w życiu szkolnym, rodzinnym i społecznym.
Najczęstsze objawy depresji w młodym wieku
Objawy depresji u dzieci i młodzieży są często nietypowe, a ich rozpoznanie wymaga szczególnej uważności zarówno ze strony opiekunów, jak i nauczycieli. W odróżnieniu od dorosłych, młodzi pacjenci nie zawsze potrafią otwarcie mówić o smutku, pustce czy beznadziejności. U najmłodszych dzieci przeważają objawy somatyczne oraz zachowania regresywne – nagłe wybuchy płaczu, częste skargi na bóle brzucha, głowy, czy nieuzasadnione zmęczenie bez wyraźnego powodu. Często pojawiają się także trudności ze snem, spadek apetytu lub, przeciwnie, napady objadania się. Utrata zainteresowań – nawet tymi rzeczami i aktywnościami, które wcześniej sprawiały im radość – staje się szczególnie widoczna podczas codziennych aktywności i kontaktów z rówieśnikami. W przypadku dzieci szkolnych, jednym z pierwszych niepokojących objawów może być nagłe pogorszenie wyników w nauce, unikanie szkoły, a także wycofanie się z dotychczasowych kręgów towarzyskich. Warto podkreślić, że młodsze dzieci częściej manifestują depresję poprzez drażliwość, szybkie zmiany nastroju czy impulsywność, co bywa mylone z trudnym zachowaniem, problemami wychowawczymi bądź tzw. buntem okresu dzieciństwa.
W okresie adolescencji obraz depresji może przejawiać się już bardziej klasycznymi objawami psychicznymi, jednak one również mogą ulegać maskowaniu pod wpływem presji społecznej oraz oczekiwań otoczenia. Młodzież zmagająca się z depresją często deklaruje poczucie pustki, braku sensu czy bezsilności wobec codziennych trudności. Wzrasta u nich podatność na wystąpienie myśli samobójczych, nasilenia samouszkodzeń czy ryzykownych zachowań (np. ucieczki z domu, eksperymentowanie ze środkami psychoaktywnymi). Obniżenie samooceny, silne poczucie winy czy przekonanie o własnej bezwartościowości powoduje, że młody człowiek zamyka się w sobie, unika szczerych rozmów oraz wycofuje się z aktywności społecznych. Depresja u młodzieży często przybiera tzw. formę „maskowaną”, w której dominują objawy somatyczne, skargi na chroniczne zmęczenie, trudności w koncentracji oraz uczucie ciągłego napięcia psychicznego. Nasilenie objawów może prowadzić do zaburzeń rytmu dobowego – problemów z zasypianiem lub zbyt wczesnym budzeniem się, co przekłada się na jeszcze większe pogorszenie funkcjonowania. Niezwykle często diagnozuje się także nadmierną wrażliwość na krytykę, pogorszenie relacji rodzinnych oraz wycofanie się z dotychczas bliskich relacji. Nie należy lekceważyć również objawów fizycznych, takich jak przewlekłe bóle mięśni, zaburzenia łaknienia, czy ogólne osłabienie organizmu. Tego typu symptomy alarmowe, nawet jeśli wydają się chwilowe, mogą być pierwszym sygnałem rozpoczynającego się zaburzenia depresyjnego i zawsze powinny stać się impulsem do szukania profesjonalnej pomocy dla dziecka lub nastolatka.
Przyczyny rozwoju depresji u dzieci i nastolatków
Depresja u dzieci i młodzieży jest wynikiem złożonej interakcji wielu czynników biologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych, które wzajemnie się przenikają. Wśród determinantów biologicznych istotną rolę odgrywa predyspozycja genetyczna – dzieci i nastolatkowie, których bliscy zmagali się z zaburzeniami nastroju, są bardziej podatni na rozwój depresji, co wiąże się z dziedziczeniem określonych cech funkcjonowania neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina czy noradrenalina. Do tego należy dodać różnice w budowie i pracy mózgu – zaburzenia w aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, która wpływa na reakcje stresowe, oraz nieprawidłowości w obszarach mózgu odpowiedzialnych za regulację emocji (np. kora przedczołowa, ciało migdałowate). Ponadto, czynniki biologiczne obejmują także choroby somatyczne (np. przewlekłe schorzenia, zaburzenia hormonalne), które mogą zwiększać ryzyko pojawienia się objawów depresyjnych, oraz skutki uboczne niektórych leków, szczególnie tych wpływających na układ nerwowy. Ważnym aspektem są zmiany hormonalne związane z okresem dojrzewania – nagły wzrost poziomu hormonów może destabilizować równowagę emocjonalną, a dodatkowo nasilać tendencje do obniżonego nastroju, impulsywności czy lęków.
Czynniki psychologiczne i psychospołeczne mają równie istotny wpływ na rozwój depresji u dzieci oraz nastolatków. Jednym z najważniejszych wyznaczników jest przewlekły stres, który może być wynikiem napiętych relacji w rodzinie, nadmiernych wymagań szkolnych, przemocy emocjonalnej lub fizycznej, a także prześladowania rówieśniczego (bullyingu) zarówno w realnym świecie, jak i w cyberprzestrzeni. Dzieci, które doświadczają niskiego poczucia własnej wartości, braku akceptacji, odrzucenia lub utraty (np. śmierć bliskiej osoby, rozstanie rodziców), są szczególnie narażone na zaburzenia nastroju. Istotnym elementem jest ponadto styl wychowawczy – nadmiernie krytyczne, wymagające, niekonsekwentne lub niezaangażowane środowisko rodzinne może prowadzić do chronicznego stresu oraz poczucia braku kontroli nad własnym życiem. Często występującymi wyzwalaczami są także nagłe zmiany życiowe (np. przeprowadzka, zmiana szkoły), przewlekła samotność, brak wsparcia emocjonalnego ze strony dorosłych i rówieśników, jak również nierównowaga w życiu codziennym (zaburzenia snu, brak aktywności fizycznej, monotonia). Na podatność psychiczną wpływają także cechy temperamentu dziecka: osoby wysoko wrażliwe, introwertyczne, mające trudności z adaptacją, są bardziej narażone na wystąpienie depresji pod wpływem negatywnych bodźców. Istotny jest tu również mechanizm uczenia się przez obserwację – dzieci bywają podatne na negatywne wzorce zachowań emocjonalnych, zwłaszcza gdy w najbliższym otoczeniu obecne są osoby z depresją lub innymi zaburzeniami psychicznymi. Współczesny świat niesie nowe wyzwania: cyfrowe środowisko pełne porównań, presji społecznej i szybkiego tempa życia może przyczyniać się do powstawania poczucia własnej „niewystarczalności”, lęków i samotności, zwłaszcza w sytuacji braku realnego wsparcia. Nie bez znaczenia pozostają także czynniki kulturowe i społeczne, jak stygmatyzacja chorób psychicznych, wysokie oczekiwania związane ze społecznym sukcesem czy trudności w otwartej rozmowie o emocjach. Wszystkie te elementy splatają się i wzajemnie wzmacniają, sprawiając, że rozwój depresji u dzieci i młodzieży jest procesem wieloczynnikowym, wymagającym indywidualnej oceny i holistycznego podejścia do diagnozy i wsparcia.
Jak rozpoznać depresję u dziecka lub nastolatka?
Rozpoznanie depresji u dziecka lub nastolatka bywa znacznie trudniejsze niż w przypadku osób dorosłych, głównie ze względu na odmienny sposób przeżywania i wyrażania emocji przez młodsze osoby. Dzieci i młodzież często nie potrafią jasno nazwać swoich uczuć lub zwerbalizować tego, co przeżywają, dlatego objawy depresji manifestują się nie tylko w sferze emocjonalnej, lecz także w zachowaniu, funkcjonowaniu społecznym oraz w postaci symptomów somatycznych. U najmłodszych pacjentów depresja rzadko przebiega jako proste obniżenie nastroju – częściej pojawiają się rozdrażnienie, nadmierna płaczliwość, impulsywność, wybuchy złości czy większa wrażliwość na krytykę. Dziecko może zacząć unikać kontaktów z rówieśnikami, izolować się od rodziny, mieć trudności z nawiązywaniem nowych relacji lub wycofywać się z dotychczasowych zajęć, które wcześniej sprawiały mu przyjemność. Zmiany w codziennym funkcjonowaniu obejmują również wyraźny spadek motywacji do nauki, trudności z koncentracją, nagłe pogorszenie wyników w szkole oraz brak zainteresowania pasjami, które wcześniej odgrywały znaczącą rolę w życiu młodego człowieka. W grupie dzieci i nastolatków pojawiają się też liczne objawy somatyczne – chroniczne bóle głowy lub brzucha, dolegliwości żołądkowe, ogólne osłabienie, zaburzenia snu (zarówno trudności z zasypianiem, jak i nadmierną senność) oraz wyraźna zmiana apetytu, prowadząca do gwałtownego przybierania lub utraty masy ciała. Somatyczne objawy często prowadzą do szeregu konsultacji lekarskich, które nie przynoszą rezultatów, przez co właściwa diagnoza depresji bywa opóźniona. Z tego powodu niezwykle istotne jest całościowe spojrzenie na dziecko czy nastolatka – zwracanie uwagi nie tylko na zachowanie, ale także na to, jak młody człowiek funkcjonuje w codziennych relacjach, jak radzi sobie z wyzwaniami oraz czy zaszły istotne zmiany w jego trybie życia lub komunikacji.
W przypadku młodzieży depresja coraz częściej przybiera postać wycofania społecznego, przygnębienia, a także poczucia pustki, braku sensu i niskiej samooceny. Nastolatkowie niejednokrotnie próbują ukryć swój stan wewnętrzny, maskując objawy za pomocą ironii, izolacji lub angażując się przesadnie w aktywność, która pozwala na chwilową ucieczkę od problemów. Przewlekłe zmęczenie, spadek energii, zaburzenia snu i zmiany apetytu pojawiają się zarówno u dziewcząt, jak i chłopców. Specyficzną grupą objawów są sygnały świadczące o zaburzeniach poznawczych, takich jak wyraźne obniżenie koncentracji, zapamiętywania i trudności w podejmowaniu decyzji, co może skutkować radykalnym pogorszeniem wyników w nauce lub nagłym opuszczaniem zajęć szkolnych. Ważnym sygnałem alarmującym są również wzmożone poczucie winy, silny lęk, negatywna samoocena oraz autodestrukcyjne myśli lub gesty, takie jak samookaleczenia czy werbalizowanie chęci zakończenia własnego życia – nawet gdy wydają się one niegroźne lub są przedstawiane jako żarty. Warto podkreślić, że każde nagłe, znaczne odejście od dotychczasowego wzoru zachowań, zwłaszcza jeśli utrzymuje się ono przez minimum dwa tygodnie i znacząco zaburza funkcjonowanie dziecka lub nastolatka, powinno wzbudzić niepokój rodziców, wychowawców lub innych dorosłych opiekunów. Niezwykle cenne jest regularne obserwowanie młodego człowieka, uważna rozmowa oraz gotowość do wysłuchania bez oceniania, dzięki czemu można szybciej zauważyć pierwsze niepokojące sygnały depresji. W procesie rozpoznawania zaburzenia kluczowe znaczenie ma również współpraca z nauczycielami, psychologiem szkolnym i lekarzami – to od ich czujności często zależy, jak szybko zostanie wdrożona profesjonalna interwencja, która może zapobiec nasileniu objawów i długofalowym konsekwencjom depresji.
Skuteczne sposoby wspierania dziecka z depresją
Wspieranie dziecka lub nastolatka zmagającego się z depresją wymaga wielowymiarowego i empatycznego podejścia, które obejmuje zarówno instytucjonalne, jak i domowe formy wsparcia. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest okazanie zrozumienia oraz akceptacji emocji dziecka. Rodzice, opiekunowie i nauczyciele powinni stworzyć bezpieczną przestrzeń, w której młody człowiek może otwarcie mówić o swoich trudnościach bez obawy przed oceną czy krytyką. Budowanie zaufania poprzez aktywne słuchanie, okazywanie wsparcia niewerbalnego (np. przytulenie, dotyk) i respektowanie granic emocjonalnych to fundament efektywnego wspierania. Kluczowe jest regularne prowadzenie rozmów, w których dziecko czuje się wysłuchane i rozumiane – nawet jeśli nie chce od razu dzielić się wszystkimi szczegółami swojego stanu. Warto wykazywać wytrwałość oraz cierpliwość, unikając nacisku i szukając sposobów na zachęcenie do komunikacji, np. poprzez wspólne spędzanie czasu na neutralnych aktywnościach, które wzmacniają więź. Nieocenione znaczenie ma edukacja własna na temat depresji dziecięcej – zarówno przez czytanie specjalistycznych artykułów, jak i uczestnictwo w warsztatach czy konsultacjach dla rodziców, prowadzonych przez psychologów. Pozwala to lepiej zrozumieć naturę choroby oraz reagować w sposób dostosowany do rzeczywistych potrzeb dziecka. Szczególną uwagę należy zwrócić na sygnały alarmowe, takie jak utrzymujące się myśli rezygnacyjne, autoagresywne zachowania, czy izolacja społeczna – w takich sytuacjach wskazana jest natychmiastowa konsultacja ze specjalistą zdrowia psychicznego.
Niezwykle istotnym elementem wsparcia jest profesjonalna pomoc terapeutyczna, która powinna być dostosowana do wieku, specyfiki problemów oraz zasobów dziecka. Psychoterapia indywidualna, prowadzona przez dziecięcego psychologa lub psychiatrę, pozwala młodemu człowiekowi eksplorować trudne emocje, pracować nad radzeniem sobie ze stresem oraz wzmacniać poczucie własnej wartości. Wskazana może być także terapia rodzinna, która wzmacnia komunikację i zdolność wzajemnego zrozumienia wśród domowników, a przy tym pomaga rodzicom rozwijać kompetencje w zakresie radzenia sobie z własnymi emocjami. Często w leczeniu depresji rekomenduje się również wsparcie farmakologiczne, zwłaszcza gdy objawy są nasilone lub występuje ryzyko zachowań samobójczych – decyzję w tej kwestii podejmuje wyłącznie lekarz psychiatra po szczegółowej diagnozie. Łączenie pracy terapeutycznej i farmakoterapii zwiększa skuteczność leczenia oraz przyspiesza powrót do równowagi psychicznej. Równie ważne jest zadbanie o codzienność dziecka: regularny harmonogram dnia, zapewnienie odpowiedniej ilości snu, zdrowe nawyki żywieniowe oraz ruch na świeżym powietrzu korzystnie wpływają na samopoczucie i poziom energii. Należy także wspierać rozwijanie pasji oraz aktywności, które wcześniej sprawiały radość – nawet jeśli na początku uczestnictwo będzie niewielkie. Zmniejszenie presji związanej z nauką czy obowiązkami szkolnymi oraz współpraca ze szkołą w zakresie indywidualnego podejścia i adaptacji wymagań edukacyjnych są nieocenioną pomocą. Korzystne może okazać się również dołączenie do grup wsparcia dla nastolatków i rodzin, gdzie można wymieniać doświadczenia i uzyskać emocjonalne wsparcie od osób mierzących się z podobnymi problemami. Tworzenie atmosfery empatii, współpracy i otwartości jest fundamentem skutecznej pomocy dziecku w kryzysie depresyjnym, a rozbudowanie systemu wsparcia – od najbliższego otoczenia, poprzez szkołę, aż po specjalistów – znacząco zwiększa szanse na wyzdrowienie i powrót do pełni sił.
Kiedy i gdzie szukać profesjonalnej pomocy?
Wczesna interwencja w przypadku depresji u dzieci i młodzieży ma kluczowe znaczenie dla procesu zdrowienia, dlatego niezwykle ważne jest, aby wiedzieć, kiedy należy zgłosić się po wsparcie do specjalistów. Przede wszystkim, poszukiwanie profesjonalnej pomocy powinno nastąpić w sytuacji, gdy objawy depresji utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i negatywnie wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka – dotyczą relacji z rodziną, rówieśnikami czy osiągnięć szkolnych. Alarmujące sygnały to uporczywy smutek, wycofanie, nagłe pogorszenie wyników w nauce, drażliwość, utrata motywacji, rezygnacja z ulubionych aktywności, chroniczne zmęczenie, zaburzenia snu i apetytu, samookaleczenia, a zwłaszcza pojawienie się myśli samobójczych lub zachowań autoagresywnych. Nawet pojedyncza próba samobójcza lub wyraźne plany samookaleczenia są bezwzględnymi wskazaniami do pilnego kontaktu ze służbą zdrowia psychicznego – w takich sytuacjach niezbędna jest natychmiastowa wizyta u psychiatry dziecięcego bądź na oddziale interwencji kryzysowej. Pomoc powinna zostać udzielona również wtedy, gdy trudności dziecka stają się przewlekłe i uniemożliwiają mu uczestnictwo w codziennych aktywnościach mimo prób wsparcia domowego. Warto podkreślić, że nawet mniej nasilone objawy – takie jak przedłużające się uczucie przygnębienia czy utrata radości życia – mogą stopniowo prowadzić do pogłębienia kryzysu psychicznego, jeśli nie zostaną odpowiednio wcześnie zaopiekowane. Zgłoszenia do specjalisty nie należy się obawiać czy odwlekać, szczególnie w obliczu rosnącej skali problemów psychicznych wśród młodych osób. Brak interwencji może pogłębiać poczucie samotności lub niezrozumienia, a czas reakcji jest kluczowy dla skuteczności terapii oraz minimalizacji długoterminowych skutków depresji.
Miejsc, gdzie można uzyskać profesjonalną pomoc dla dziecka lub nastolatka doświadczającego objawów depresji, jest wiele – jednak warto wiedzieć, do kogo i w jakiej sytuacji zwrócić się o wsparcie. Podstawowym krokiem w przypadku pierwszych niepokojących sygnałów powinna być wizyta u pediatry lub lekarza rodzinnego, który może skierować dziecko do dalszej diagnostyki psychologicznej lub psychiatrycznej. Najbardziej wyspecjalizowaną opiekę oferują poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, działające zarówno w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, jak i prywatnych placówek. W poradni zdrowia psychicznego dziecko może zostać objęte wsparciem psychologa, psychoterapeuty, pedagoga lub lekarza psychiatry dziecięcego – kluczowe jest, aby wybrać miejsce z zespołem specjalistów posiadających doświadczenie w pracy z młodymi pacjentami. Osoby szukające pilnej pomocy, zwłaszcza w sytuacji myśli czy prób samobójczych, powinny niezwłocznie zgłosić się na szpitalny oddział psychiatryczny lub do centrum interwencji kryzysowej, gdzie dostępna jest całodobowa opieka specjalistyczna. W Polsce funkcjonują także telefony zaufania dla dzieci i młodzieży (np. 116 111), które pozwalają uzyskać natychmiastowe wsparcie i wskazówki dotyczące dalszego postępowania. Szkoła może być również ważnym miejscem identyfikacji problemu – wychowawca, pedagog szkolny lub psycholog szkolny mogą skierować rodzinę do właściwych specjalistów oraz wspierać dziecko na terenie placówki. Coraz popularniejsze stają się także konsultacje online z psychologiem czy psychiatrą dziecięcym, co może być wygodnym rozwiązaniem, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do specjalistów jest utrudniony. Niebagatelne znaczenie mają również grupy wsparcia dla rodzin, warsztaty psychoedukacyjne oraz kampanie społeczne popularyzujące informacje o zdrowiu psychicznym dzieci. Poszukując pomocy, warto zwracać uwagę na rekomendacje i certyfikaty placówek oraz specjalistów, korzystać z baz danych dostępnych na stronach organizacji branżowych (np. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Polskie Towarzystwo Psychologiczne), a w razie wątpliwości skonsultować się z więcej niż jednym specjalistą, aby diagnoza i plan leczenia były jak najpełniejsze i dopasowane do indywidualnych potrzeb młodej osoby oraz jej rodziny.
Podsumowanie
Depresja u dzieci i młodzieży to poważny problem zdrowotny, który wymaga uważnej obserwacji i szybkiej reakcji ze strony rodziców i opiekunów. Wczesne rozpoznanie charakterystycznych objawów może znacząco wpłynąć na skuteczność leczenia. Znajomość potencjalnych przyczyn oraz czynników ryzyka pozwala lepiej zrozumieć sytuację dziecka i zapobiegać jej pogłębianiu się. Wsparcie emocjonalne, otwarta komunikacja i budowanie poczucia bezpieczeństwa stanowią fundament skutecznej pomocy. W przypadku utrzymywania się objawów depresji lub ich nasilania należy zawsze skorzystać z pomocy wykwalifikowanych specjalistów — psychologa lub psychiatry dziecięcego. Pamiętaj, że profesjonalne wsparcie jest kluczowe dla zdrowia psychicznego młodych osób.
